Postęp w gwarancjach bezpieczeństwa dla Ukrainy przyćmiony terytorialnym impasem w Berlinie

W połowie grudnia 2025 roku, w dniach 14 i 15 grudnia, zakończyła się w Berlinie runda konsultacji dyplomatycznych na wysokim szczeblu. Głównym celem tych spotkań było wypracowanie ram porozumienia o zawieszeniu broni na Ukrainie. Amerykańscy wysłannicy, Steve Wittkoff i Jared Kushner, ogłosili osiągnięcie znaczącego postępu w uzgadnianiu mechanizmów bezpieczeństwa dla Kijowa, podkreślając, że poczyniono „znaczące kroki naprzód”. Niemniej jednak, ten sukces został przyćmiony przez niemożliwy do przezwyciężenia spór dotyczący ustępstw terytorialnych, których domaga się Federacja Rosyjska.

Podczas rozmów, w których uczestniczyli przedstawiciele Ukrainy oraz europejscy urzędnicy, w tym kanclerz RFN Friedrich Merz, dyskutowano nad strukturą zawieszenia broni. Obejmowała ona postanowienia mające na celu zachowanie suwerenności Ukrainy, wsparte solidnymi gwarancjami bezpieczeństwa ze strony Stanów Zjednoczonych i państw europejskich, wzorowanymi na Artykule 5 Traktatu Północnoatlantyckiego. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski potwierdził osiągnięcie porozumienia z USA i Europą w sprawie prawnie wiążących gwarancji bezpieczeństwa, które wymagają jeszcze zatwierdzenia przez Kongres USA. Według amerykańskich urzędników, w trakcie negocjacji udało się uzgodnić około 90% punktów 20-punktowego projektu porozumienia pokojowego.

Kluczowe dla dyskusji były również kwestie finansowe i militarne. Unia Europejska podjęła decyzję o bezterminowym zamrożeniu aktywów Banku Centralnego Rosji na kwotę około 210 miliardów euro. Decyzja ta wywołała spory prawne, w tym pozew Banku Rosji przeciwko depozytariuszowi Euroclear na sumę 18,1 biliona rubli. Równolegle, ukraiński minister obrony Denys Szmyhal zwrócił się do sojuszników z apelem o zarezerwowanie co najmniej 0,25% swojego PKB na uzbrojenie Ukrainy w 2026 roku, co odpowiada zapotrzebowaniu na 120 miliardów dolarów.

Mimo optymizmu wyrażanego przez niektóre strony, kwestia terytorialna pozostaje krytyczną przeszkodą. Kijów kategorycznie odrzuca uznanie rosyjskiej kontroli nad jakimkolwiek obszarem Donbasu. Tymczasem Moskwa, ustami wiceministra spraw zagranicznych Siergieja Riabkowa, oświadcza, że nie ma podstaw do ustępstw w sprawie Krymu, ŁNR, DRL, obwodów chersońskiego i zaporoskiego, ponieważ te terytoria są już zapisane w Konstytucji FR. Kontekst historyczny dla obecnych żądań wskazuje, że do sierpnia 2025 roku Rosja kontrolowała około 19% terytorium Ukrainy, co stanowiło 114 500 kilometrów kwadratowych.

W tym dyplomatycznym krajobrazie, postępy w tworzeniu architektury bezpieczeństwa są podkopywane przez nierozwiązywalny problem suwerenności terytorialnej. W negocjacjach brali udział wpływowi decydenci, w tym Zełenski, amerykańscy wysłannicy Wittkoff i Kushner, kanclerz Merz oraz prezydent Rady UE António Costa. Nadchodzący szczyt UE, rozpoczynający się w czwartek, oraz planowane wystąpienie kanclerza Merza 17 grudnia, najprawdopodobniej skoncentrują się na poszukiwaniu takiego kompromisu, który pozwoliłby na utrwalenie gwarancji bezpieczeństwa bez konieczności rezygnacji z suwerenności nad spornymi obszarami.