Parlament Europejski zatwierdza zaostrzenie przepisów migracyjnych: Wprowadzenie mechanizmu transferu do „bezpiecznych państw trzecich”

Parlament Europejski oficjalnie przyjął dwa kluczowe akty prawne, które znacząco zaostrzają dotychczasowe prawo migracyjne Unii Europejskiej. Decyzja ta stanowi kamień milowy w implementacji Paktu UE w sprawie migracji i azylu, który został przyjęty w czerwcu 2024 roku. Najważniejszym elementem nowych regulacji jest ustanowienie mechanizmu umożliwiającego przekazywanie osób ubiegających się o azyl do tak zwanych „bezpiecznych państw trzecich” w celu rozpatrzenia ich wniosków. Ten zwrot w polityce oznacza przejście w kierunku eksternalizacji procedur azylowych, co spotkało się z ostrą krytyką ze strony organizacji broniących praw człowieka.

Pierwszy z zatwierdzonych rozporządzeń tworzy ramy prawne dla modelu przypominającego brytyjską inicjatywę znaną jako „model rwandyjski”. Zgodnie z tym zapisem, osoby ubiegające się o azyl mogą być bezpośrednio odsyłane do wcześniej wyznaczonych bezpiecznych państw trzecich, pod warunkiem zawarcia stosownych umów. To tam miałoby odbywać się rozpatrywanie ich skarg. W przypadku pozytywnej decyzji, beneficjenci pozostawaliby na stałe w tym państwie trzecim, a nie w kraju członkowskim UE. Warto odnotować, że Włochy już wcześniej podpisały podobne porozumienie z Albanią jako precedens. Komisja Europejska zamierza z kolei przeanalizować i ewentualnie uprościć ramy prawne dla takich transferów do połowy 2025 roku.

Drugi akt prawny ustanawia obowiązek stworzenia ogólnoeuropejskiej listy „bezpiecznych państw trzecich”. Lista ta ma zastąpić dotychczasowe, niespójne wykazy prowadzone przez poszczególne państwa członkowskie. Taki ujednolicony wykaz może obejmować państwa takie jak Tunezja, Maroko czy Egipt. Co więcej, zgodnie z projektami przepisów, które mają zostać ponownie ocenione w czerwcu 2025 roku, nawet kraje, przez które osoby ubiegające się o azyl jedynie tranzytowały lub których nigdy nie odwiedziły, mogą zostać zakwalifikowane jako „bezpieczne”. Pierwotna propozycja Komisji Europejskiej zawierała w ogólnym wykazie Bangladesz, Kolumbię, Egipt, Indie, Kosowo, Maroko i Tunezję.

Scena polityczna w Parlamencie Europejskim wyraźnie odzwierciedlała podziały w tej kwestii. Partie skrajnie prawicowe i prawicowe zdecydowanie opowiedziały się za zaostrzeniem reżimu migracyjnego. Przykładowo, Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (CDU) oraz Alternatywa dla Niemiec (AfD) głosowały za tymi środkami. Z kolei Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD) i Zieloni byli im przeciwni. Krytyka reformy płynie głównie ze strony struktur obrońców praw człowieka oraz polityków lewicowych. Torsten Moritz, Sekretarz Generalny Komisji Kościołów Europejskich ds. Migracji (CCME), stwierdził, że prawo do azylu zostało faktycznie unieważnione.

Klara Bünger z niemieckiej Lewicy wyraziła obawy, że wdrożenie tych przepisów może naruszać postanowienia Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Erik Marquardt, poseł do PE z ramienia Zielonych, zwrócił uwagę na wątpliwości natury prawnej i humanitarnej związane z nadawaniem statusu „bezpiecznych” krajom takim jak Egipt, gdzie według doniesień powszechne są prześladowania polityczne. Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) również zaapelował o wzmocnienie gwarancji prawnych chroniących podstawowe prawa w procesie transferów.

Cały pakiet reform, zgodnie z harmonogramem, ma wejść w życie w czerwcu 2026 roku, równolegle z ogólnym Paktem w sprawie migracji i azylu. Negocjacje między Komisją Europejską a państwami członkowskimi dotyczące tych dwóch tekstów legislacyjnych zaplanowano na grudzień 2025 roku. Historyczne tło tych zmian sięga kryzysu migracyjnego z lat 2015–2016, kiedy zwiększony napływ osób ubiegających się o azyl ujawnił niezdolność „systemu dublińskiego” do efektywnego określania odpowiedzialności między krajami UE. W ramach szerszej reformy, przyjętej w kwietniu 2024 roku, przewidziano również utworzenie wspólnego, wielkoskalowego systemu informatycznego Eurodac do gromadzenia danych biometrycznych. Ponadto, państwa członkowskie, które nie będą chciały przyjmować uchodźców w ramach kwot, będą mogły zaoferować w zamian wsparcie finansowe.