Nghị viện Châu Âu Thông qua Quy tắc Nhập cư Nghiêm ngặt Hơn, Kèm Cơ chế Chuyển người xin tị nạn sang 'Quốc gia Thứ ba An toàn'

Nghị viện Châu Âu vừa chính thức phê chuẩn hai văn kiện pháp lý then chốt, đánh dấu sự siết chặt đáng kể đối với luật nhập cư của Liên minh Châu Âu. Quyết định này là một bước tiến quan trọng trong việc hiện thực hóa Gói Nhập cư và Tị nạn của EU, vốn đã được thông qua vào tháng 6 năm 2024. Tâm điểm của các quy định mới là việc thiết lập một cơ chế cho phép chuyển người xin tị nạn đến các quốc gia được coi là “quốc gia thứ ba an toàn” để xem xét hồ sơ của họ. Sự thay đổi này báo hiệu một xu hướng dịch chuyển sang mô hình xử lý đơn xin tị nạn bên ngoài lãnh thổ EU, một động thái đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ các tổ chức bảo vệ nhân quyền.

Quy định đầu tiên được thông qua đã tạo ra cơ sở pháp lý cho một mô hình tương tự như sáng kiến “Mô hình Rwanda” của Anh. Theo điều khoản này, người xin tị nạn có thể bị đưa thẳng đến các quốc gia thứ ba đã được xác định trước, miễn là có thỏa thuận tương ứng được ký kết, nơi việc xử lý đơn xin của họ sẽ diễn ra. Trong trường hợp đơn được chấp thuận, người nộp đơn sẽ được phép định cư tại quốc gia thứ ba đó, thay vì tại một quốc gia thành viên EU. Trước đó, Ý đã ký kết một thỏa thuận tương tự với Albania như một tiền lệ. Ủy ban Châu Âu dự kiến sẽ xem xét và có thể đơn giản hóa các khuôn khổ pháp lý cho những vụ chuyển giao này vào giữa năm 2025.

Văn kiện pháp lý thứ hai thiết lập một danh sách chung cấp độ châu Âu về các “quốc gia thứ ba an toàn”, thay thế cho các danh sách phân tán trước đây do từng quốc gia thành viên tự quản lý. Danh sách thống nhất này có thể bao gồm các quốc gia như Tunisia, Morocco hay Ai Cập. Hơn nữa, theo dự thảo quy tắc sẽ được xem xét lại vào tháng 6 năm 2025, ngay cả những quốc gia mà người xin tị nạn chỉ đi qua hoặc chưa từng đặt chân đến cũng có thể bị xếp vào loại “an toàn”. Ban đầu, danh sách chung do Ủy ban Châu Âu đề xuất bao gồm Bangladesh, Colombia, Ai Cập, Ấn Độ, Kosovo, Morocco và Tunisia.

Bối cảnh chính trị tại Nghị viện Châu Âu đã phản ánh sự chia rẽ sâu sắc về vấn đề này. Các đảng phái cực hữu và cánh hữu kiên quyết ủng hộ việc thắt chặt chế độ nhập cư. Cụ thể, Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) và đảng Sự lựa chọn cho nước Đức (AfD) đã bỏ phiếu thuận cho các biện pháp này, trong khi Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) và đảng Xanh lại phản đối. Những lời chỉ trích đối với cải cách chủ yếu đến từ các tổ chức nhân quyền và các chính trị gia cánh tả. Ông Torsten Moritz, Tổng thư ký Ủy ban các Giáo hội Châu Âu về Di cư (CCME), nhận định rằng quyền xin tị nạn trên thực tế đã bị hủy bỏ. Bà Clara Bünger, thành viên đảng Cánh tả Đức, bày tỏ lo ngại rằng việc thực thi có thể vi phạm các điều khoản của Công ước Geneva về người tị nạn. Ông Eric Marquart, thành viên đảng Xanh tại Nghị viện Châu Âu, chỉ ra tính chất đáng ngờ về mặt pháp lý và nhân đạo khi gán nhãn “an toàn” cho các quốc gia như Ai Cập, nơi được cho là có tình trạng đàn áp chính trị phổ biến. Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn (UNHCR) cũng đã kêu gọi tăng cường các bảo đảm pháp lý để bảo vệ các quyền cơ bản trong quá trình chuyển giao.

Toàn bộ gói cải cách, theo kế hoạch, dự kiến sẽ có hiệu lực vào tháng 6 năm 2026, đồng bộ với Gói Nhập cư và Tị nạn chung. Các cuộc đàm phán giữa Ủy ban Châu Âu và các quốc gia thành viên về hai văn bản lập pháp này dự kiến diễn ra vào tháng 12 năm 2025. Bối cảnh lịch sử của đợt cải cách này bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng di cư năm 2015–2016, khi sự gia tăng đột biến của người xin tị nạn đã phơi bày sự bất lực của “Hệ thống Dublin” trong việc xác định trách nhiệm giữa các quốc gia EU một cách hiệu quả. Trong khuôn khổ cải cách rộng lớn hơn được thông qua vào tháng 4 năm 2024, còn có kế hoạch xây dựng hệ thống CNTT chung quy mô lớn Eurodac để lưu trữ dữ liệu sinh trắc học. Ngoài ra, các quốc gia thành viên từ chối tiếp nhận người xin tị nạn theo hạn ngạch có thể cung cấp hỗ trợ tài chính thay thế.