Europees Parlement keurt strengere migratieregels goed, inclusief overdrachtsprocedure naar 'veilige derde landen'

Het Europees Parlement heeft recentelijk twee cruciale wetgevingsinstrumenten bekrachtigd die een aanzienlijke verscherping van het migratie- en asielbeleid van de Europese Unie behelzen. Deze beslissing markeert een belangrijke stap in de implementatie van het EU-Pakket inzake Migratie en Asiel, dat in juni 2024 werd aangenomen. Het meest in het oog springende element van de nieuwe regelgeving is de introductie van een mechanisme dat het mogelijk maakt om asielzoekers over te dragen aan zogenaamde 'veilige derde landen' voor de behandeling van hun aanvragen. Deze verschuiving naar een model van externalisering van de asielprocedure heeft geleid tot felle kritiek vanuit mensenrechtenorganisaties.

De eerste goedgekeurde verordening legt de juridische basis voor een aanpak die doet denken aan het Britse initiatief, beter bekend als het 'Rwanda-model'. Onder deze bepaling kunnen asielzoekers direct worden overgebracht naar vooraf aangewezen veilige derde landen, mits er een passende overeenkomst is gesloten. In dat land zal hun asielaanvraag vervolgens worden behandeld. Bij een positieve beoordeling mogen de aanvragers in dat derde land blijven wonen, in plaats van in de EU-lidstaat. Italië heeft eerder al een vergelijkbare overeenkomst met Albanië gesloten als precedent. De Europese Commissie overweegt bovendien om de juridische kaders voor dergelijke overdrachten tegen medio 2025 te herzien en mogelijk te versoepelen.

Het tweede wetgevingsbesluit voorziet in de verplichte oprichting van een uniforme Europese lijst van 'veilige derde landen'. Deze centrale lijst vervangt de voorheen versnipperde nationale lijsten die door individuele lidstaten werden bijgehouden. Potentiële kandidaten voor deze uniforme lijst zijn landen als Tunesië, Marokko of Egypte. Volgens de ontwerpregels, die in juni 2025 opnieuw onder de loep worden genomen, zouden zelfs landen waar asielzoekers uitsluitend doorheen reisden of die zij nooit bezochten, als 'veilig' kunnen worden geclassificeerd. De oorspronkelijke lijst van de Commissie bevatte onder andere Bangladesh, Colombia, Egypte, India, Kosovo, Marokko en Tunesië.

Het politieke spectrum binnen het Europees Parlement toonde een duidelijke verdeeldheid over deze aanscherping van het migratiebeleid. Rechtse en radicaal-rechtse partijen steunden de maatregelen krachtig. De Christelijk-Democratische Unie (CDU) en Alternative für Deutschland (AfD) stemden bijvoorbeeld vóór de hervormingen, terwijl de Sociaaldemocratische Partij (SPD) en De Groenen zich ertegen uitspraken. De kritiek op de hervorming komt voornamelijk van linkse politici en mensenrechtenorganisaties. Thorsten Moritz, secretaris-generaal van de Commissie van Europese Kerken voor Migratie (CCME), stelde dat het recht op asiel in feite wordt uitgehold. Klara Bünger van de Duitse Linkse Partij uitte haar bezorgdheid dat de uitvoering in strijd zou kunnen zijn met de bepalingen van de Conventie van Genève betreffende vluchtelingen. Erik Marquart van de Groene Partij in het Parlement wees op de juridische en humanitaire twijfelachtigheid van het toekennen van de status 'veilig' aan landen als Egypte, waar meldingen zijn van wijdverbreide politieke vervolging. Ook het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) heeft opgeroepen tot sterkere waarborgen voor de bescherming van fundamentele rechten tijdens deze overdrachten.

Het volledige hervormingspakket zal naar verwachting in juni 2026 van kracht worden, parallel aan de algemene inwerkingtreding van het gehele Migratie- en Asielpakket. De onderhandelingen tussen de Europese Commissie en de lidstaten over deze twee wetsteksten staan gepland voor december 2025. De historische achtergrond van deze hervorming ligt in de migratiecrisis van 2015-2016, toen de toegenomen instroom van asielzoekers de tekortkomingen van het 'Dublin-systeem' blootlegde bij het vaststellen van verantwoordelijkheden tussen EU-landen. Binnen het bredere hervormingsplan, dat in april 2024 werd aangenomen, is ook voorzien in de oprichting van een gemeenschappelijk grootschalig IT-systeem, Eurodac, voor het opslaan van biometrische gegevens. Bovendien kunnen lidstaten die weigeren asielzoekers op basis van quota op te nemen, alternatief financiële steun verlenen.