Uruchomiono Monolingwalny Słownik Języka Irlandzkiego, Definiujący Terminologię Bez Pośrednictwa Angielskiego

We wtorek, 9 grudnia 2025 roku, Prezydent Irlandii, Catherine Connolly, zaprezentowała historyczny zasób leksykograficzny: An Foclóir Nua Gaeilge (Nowy Słownik Irlandzki). Jest to pierwszy kompleksowy słownik typu „irlandzko-irlandzki”, który umożliwia użytkownikom języka irlandzkiego, zarówno uczącym się, jak i biegłym mówcom, zgłębianie znaczenia słów bez konieczności polegania na języku angielskim jako pośredniku. Ta zmiana paradygmatu jest istotna, ponieważ dotychczas osoby napotykające nieznane słowa w języku irlandzkim musiały tłumaczyć je na angielski w celu znalezienia definicji, co kształtowało ich rozumienie języka przez pryzmat obcy.

Inicjatywa, której kompilacja rozpoczęła się we wrześniu 2022 roku, była prowadzona przez Foras na Gaeilge, organ odpowiedzialny za promocję języka irlandzkiego na całej wyspie Irlandii. Projekt był kierowany przez głównego redaktora słownika, Pádraiga Ó Mianáina, oraz menedżera programu słownikowego, Cormaca Breathnacha. W dniu inauguracji udostępniono bezpłatnie na stronie Focloir.ie początkowy zbiór 20 000 haseł, obejmujący 40 000 sensów słownych. Pełne ukończenie głównej fazy projektu zaplanowano na sierpień 2027 roku, kiedy to słownik ma osiągnąć docelową liczbę 30 000 haseł i 80 000 sensów.

Prezydent Connolly podkreśliła podczas inauguracji, że współczesny słownik jednojęzyczny jest niezbędny dla każdego żywego języka, ponieważ definiuje on język w jego własnych kategoriach i przez jego własną społeczność, stawiając użytkowników irlandzkiego na równi z innymi współczesnymi wspólnotami językowymi. Seán Ó Coinn, Dyrektor Generalny Foras na Gaeilge, zaznaczył, że nowe narzędzie daje użytkownikom możliwość zadania pytania „Co znaczy X?” bezpośrednio w języku irlandzkim. Słownik odzwierciedla dynamiczny charakter języka, zawierając definicje słów obcego pochodzenia, takich jak cappuccino, baguette i ad hoc, a także oferuje szczegółowe wskazówki dotyczące gramatyki i wymowy.

Foras na Gaeilge, utworzone 2 grudnia 1999 roku, odgrywa kluczową rolę w rozwoju leksykograficznym, współpracując z instytucjami takimi jak Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich i Społeczności oraz Departament ds. Społeczności w Belfaście. Tworzenie słownika jednojęzycznego w kontekście rozwoju języków mniejszościowych jest postrzegane jako środek wspierający samopoznanie i wzmacniający pozytywne nastawienie do języka. Nowe wydawnictwo, wspierane finansowo m.in. przez Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich i Społeczności oraz Gaeltacht w Dublinie, ma stanowić wzór dla innych języków mniejszościowych na świecie pod względem najlepszych praktyk w zakresie zasobów słownikowych. Dostępność cyfrowa na Focloir.ie cementuje jego rolę jako nowoczesnego narzędzia wspierającego irlandzki jako żywy język.