Papua Nowa Gwinea Utrzymuje Status Najbardziej Zróżnicowanego Lingwistycznie Narodu Świata

Papua Nowa Gwinea (PNG) niezmiennie dzierży tytuł państwa o największej na świecie różnorodności językowej, z szacowaną liczbą od 839 do 843 odrębnych, żywych języków według stanu na 2026 rok. Ta liczba przewyższa łączną liczbę języków występujących w Europie i Ameryce Północnej razem wziętych. Ta wyjątkowa mozaika językowa jest szczególnie uderzająca, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką populację narodu, liczącą około 10,516 miliona osób według danych z 2023 roku.

Ekstremalnie surowa geografia kraju, zdominowana przez wysokie pasma górskie, odizolowane doliny i gęste lasy tropikalne, od tysiącleci pełniła funkcję bariery naturalnej. Ta izolacja fragmentowała społeczności, umożliwiając powstawanie i zachowanie niespotykanej liczby unikalnych języków, z których każdy jest nierozerwalnie związany z lokalną tożsamością i sposobem życia jego użytkowników. Większość tych języków to języki papuaskie, które nie należą do jednej rodziny genetycznej, w przeciwieństwie do języków austronezyjskich, które osiedliły się na wyspie około 3500 lat temu. Każdy z tych języków stanowi żywe archiwum tradycji, opowieści i słownictwa specyficznego dla środowiska naturalnego, w którym dana społeczność się rozwijała.

W administracji i edukacji dominują języki urzędowe: Tok Pisin, kreolski oparty na angielskim i najpowszechniejszy lingua franca, standardowy angielski, Hiri Motu oraz, od 2015 roku, Język Migowy Papui-Nowej Gwinei. W rezultacie wielu obywateli wykazuje biegłość w posługiwaniu się kilkoma językami, płynnie przechodząc między dialektem rdzennej ludności, Tok Pisin a angielskim, w zależności od kontekstu komunikacyjnego. Tok Pisin, będący kreolskim połączeniem elementów języków rdzennych, niemieckiego i angielskiego, jest najszerzej używany w codziennych interakcjach, choć angielski pozostaje głównym językiem rządu i handlu. Globalnie, Papua Nowa Gwinea utrzymuje zdecydowane pierwsze miejsce, wyprzedzając Indonezję, która szczyci się około 709-715 językami żywymi, oraz Nigerię z liczbą około 527 do 530 języków.

Pomimo utrzymania tej lingwistycznej supremacji, specjaliści monitorujący rozwój w ramach Międzynarodowej Dekady Języków Rdzennych (IDIL 2022-2032) wskazują, że ta różnorodność jest krucha. Rosnąca presja ze strony dominujących języków, takich jak Tok Pisin i angielski, w połączeniu z urbanizacją i zmianami w strukturze rodzinnej, zagraża wyginięciem najmniejszym językom. W 2006 roku ówczesny premier Michael Somare podawał liczbę 832 języków żywych, co ilustruje dynamiczny charakter tych szacunków. W 2019 roku tylko 13,25% populacji PNG mieszkało w ośrodkach miejskich, co podkreśla trwałą izolację wielu społeczności. W marcu 2025 roku konstytucja PNG została zmieniona, aby uznać chrześcijaństwo za oficjalną religię państwową, co stanowi kolejny element kształtujący krajobraz społeczny tego narodu.

W obliczu tych wyzwań, działania organizacji zaangażowanych w pracę w „językach serca” są kluczowe dla zachowania tego bezcennego dziedzictwa, w przeciwieństwie do szerszego nurtu rozwojowego, który często promuje wyłącznie warsztaty w języku angielskim.