Lancering Eerste Eentalige Ierse Woordenboek Door President Connolly

Op dinsdag 9 december 2025 werd een mijlpaal in de Ierse taalontwikkeling bereikt met de presentatie van An Foclóir Nua Gaeilge, het nieuwe eentalige Ierse woordenboek. De Ierse president, Catherine Connolly, overhandigde dit werk tijdens een ceremonie in het EPIC Irish Emigration Museum in Dublin. Zij benadrukte dat een hedendaags eentalig naslagwerk essentieel is voor elke levende taal, waarbij de taal in haar eigen termen en door haar eigen gemeenschap wordt gedefinieerd. Dit initiatief plaatst het Iers op een gelijkwaardig niveau met andere moderne taalgemeenschappen.

Dit naslagwerk wordt beschouwd als het eerste omvattende 'Iers-Ierse' woordenboek. Het stelt sprekers en leerders van het Iers in staat de taal te doorgronden zonder de noodzaak van een Engelse of andere taal als tussenpersoon. Het project startte met de compilatie in september 2022, onder leiding van hoofdredacteur Pádraig Ó Mianáin en programmamanager Cormac Breathnach. De eerste fase, die op de lanceerdatum beschikbaar kwam, omvat 20.000 lemma's met 40.000 woordbetekenissen, kosteloos te raadplegen op de website Focloir.ie.

Seán Ó Coinn, CEO van Foras na Gaeilge, de instantie die het project hoofdzakelijk financiert, stelde dat dit de sprekers autonomie geeft om te vragen wat een woord betekent in het Iers, in plaats van zich te laten sturen door Engelse vertalingen. Dit doorbreekt een gewoonte waarbij onbekende Ierse woorden eerst naar het Engels vertaald moesten worden, wat leerdrempels opwierp en de wereldvisie van de spreker door een Engelse bril liet zien. De voltooiing van de hoofdwerkzaamheden staat gepland voor augustus 2027, met als doel een totaal van 30.000 lemma's en 80.000 betekenissen te bereiken.

Het woordenboek weerspiegelt het Iers als een levende taal door hedendaags, alledaags en actueel taalgebruik op te nemen, en besteedt aandacht aan veelvoorkomende dialectvormen. Opmerkelijk is de integratie van veelgebruikte leenwoorden, zoals ad hoc, cappuccino, en baguette, naast de opname van uitdrukkingen, gezegden en spreekwoorden die elk een eigen ingang krijgen. Bovendien biedt de publicatie begeleiding bij grammaticale structuren en uitspraak, wat nuttig is voor minder zelfverzekerde gebruikers.

De financiering van dit grootschalige project wordt voornamelijk gedragen door het Department of Rural and Community Development en het Gaeltacht in Dublin, en het Department for Communities in Belfast, aangevuld met steun van het Department of Education in Dublin. Hoewel functionarissen de lancering als een cruciaal moment zien, hebben sommige taalexperts bezwaren geuit. Critici beweren dat de focus op een strikt eentalige definitie de taalevolutie kan schaden en de meertalige vloeiendheid negeert. De leidinggevenden van Foras na Gaeilge zien dit echter als een fundamentele verschuiving die het onderwijs en het leren van het Iers op alle niveaus kan transformeren.

De president merkte op dat de lexicale middelen van het Iers nu een model van goed bestuur vormen voor andere gemarginaliseerde talen wereldwijd. Dit initiatief staat in contrast met eerdere belangrijke naslagwerken, zoals de Iers-Engelse woordenboeken van de Bhaldraithe en Ó Dónaill, die de taal primair via het Engels definieerden. De nieuwe online bron, die naast de New English-Irish Dictionary (2013-2025) bestaat, is ontworpen om zowel op desktops als mobiele apparaten te functioneren, wat de toegankelijkheid voor de gehele Ierse diaspora bevordert.