Bế mạc Đàm phán Berlin: Ukraine từ bỏ NATO, EU siết chặt tài sản Nga

Vòng đàm phán cấp cao lần thứ hai giữa phái đoàn Ukraine và Hoa Kỳ đã kết thúc tại Berlin, Đức, vào ngày 14 và 15 tháng 12 năm 2025, dưới sự chủ trì của Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Các cuộc thảo luận tập trung vào việc hoàn thiện kế hoạch hòa bình 20 điểm do Mỹ đề xuất, các bảo đảm an ninh dài hạn cho Kyiv, và các nỗ lực ổn định kinh tế. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff mô tả phiên họp đầu tiên vào Chủ nhật là mang tính xây dựng, tuy nhiên, những bất đồng cốt lõi vẫn tồn tại, cho thấy một sự bế tắc ngoại giao đáng kể.

Điểm gây tranh cãi lớn nhất được ghi nhận là vấn đề lãnh thổ, đặc biệt là vùng Donbas (gồm Donetsk và Luhansk). Các nguồn tin cho biết phái đoàn Mỹ đã gây áp lực buộc Ukraine phải nhượng lại các khu vực này, một yêu cầu mà Kyiv kiên quyết bác bỏ. Trong khi đó, Điện Kremlin, qua Phát ngôn viên Dmitry Peskov, khẳng định việc Ukraine từ bỏ tham vọng gia nhập NATO là điều kiện tiên quyết, và Trợ lý Tổng thống Yuri Ushakov cảnh báo về những “phản đối mạnh mẽ” nếu có bất kỳ sửa đổi nào liên quan đến lãnh thổ.

Trong một động thái được xem là sự nhượng bộ chiến lược, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã bày tỏ sẵn sàng từ bỏ mục tiêu hiến định về việc gia nhập NATO. Đổi lại, Kyiv yêu cầu các bảo đảm an ninh có giá trị ràng buộc pháp lý, được mô hình hóa theo Điều 5 của Hiến chương NATO, với sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ. Quan điểm này được Cố vấn Truyền thông Dmytro Lytvyn sau đó làm rõ là hy vọng cho tương lai chứ không phải một đột phá ngay lập tức. Các chuyên gia an ninh Mỹ như Justin Logan và Andrew Michta nhận định việc từ bỏ mục tiêu NATO không thay đổi đáng kể cục diện vì tư cách thành viên vốn đã khó xảy ra.

Song song với các cuộc đối thoại song phương, Tổng thống Zelenskyy đã gặp gỡ các nhà lãnh đạo châu Âu, bao gồm Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier, nhằm điều phối lập trường chung. Sự phối hợp này diễn ra trong bối cảnh Liên minh Châu Âu (EU) nỗ lực hoàn thiện cơ chế tài chính dài hạn cho Ukraine. Cụ thể, EU đã đạt được thỏa thuận đóng băng vô thời hạn khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga, một bước đi nhằm loại bỏ rủi ro chính trị từ các thành viên như Hungary và mở đường cho khoản vay lên tới 165 tỷ euro cho Ukraine trong giai đoạn 2026–2027. Quyết định này được đưa ra sau khi EU khóa vĩnh viễn tài sản Nga vào ngày 12 tháng 12.

Tuy nhiên, động thái tài chính này vấp phải sự phản đối. Thủ tướng Hungary Viktor Orbán chỉ trích quyết định là một “sự khiêu khích chiến tranh”, tuyên bố Budapest sẽ không ủng hộ việc đóng băng hay chuyển giao tài sản Nga. Về phía Nga, Ngân hàng Trung ương Nga đã đệ đơn kiện Euroclear, tổ chức nắm giữ phần lớn tài sản bị phong tỏa, đòi bồi thường khoảng 195 tỷ Euro. Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prevot bày tỏ lo ngại rằng việc sử dụng tài sản Nga là “hình thức tồi tệ nhất” và Bỉ không muốn đơn độc gánh chịu rủi ro pháp lý nếu Nga thắng kiện.

Bối cảnh ngoại giao này diễn ra sau các sự kiện gần đây, bao gồm các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhắm vào các giàn khoan dầu của Nga vào ngày 15 tháng 12, sau vụ tấn công Filanovsky ngày 11 tháng 12. Một cuộc thăm dò của KIIS vào ngày 15 tháng 12 cho thấy 72% người Ukraine ủng hộ một thỏa thuận đóng băng đường liên lạc kèm bảo đảm an ninh mà không cần công nhận lãnh thổ bị chiếm đóng, mặc dù 75% dân số phản đối bất kỳ kế hoạch nào đòi hỏi nhượng bộ lãnh thổ. Sự khác biệt giữa mong muốn của phương Tây về một giải pháp nhanh chóng và lập trường không khoan nhượng về lãnh thổ của Ukraine tạo ra một thế giằng co phức tạp.