Bệnh nhân thứ 10 trên thế giới thuyên giảm HIV sau ca cấy ghép tế bào gốc tại Oslo

Trong y học hiện đại, một cột mốc quan trọng vừa được thiết lập khi thế giới ghi nhận trường hợp thứ mười đạt được sự thuyên giảm virus HIV bền vững sau khi thực hiện cấy ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại. Bệnh nhân này, được định danh là "bệnh nhân Oslo", là một người đàn ông 63 tuổi đã chung sống với HIV từ năm 2006 trước khi được chẩn đoán mắc hội chứng loạn sản tủy tiến triển vào năm 2017. Để điều trị căn bệnh ung thư máu ác tính này, ông đã trải qua ca cấy ghép tủy xương vào năm 2020, điều này vô tình mang lại hiệu quả kiểm soát virus HIV lâu dài mà không cần dùng thuốc.

Sự thành công mang tính đột phá này bắt nguồn từ sự tương thích di truyền đặc biệt giữa bệnh nhân và người hiến tặng là anh trai của ông. Các nhà khoa học tại Bệnh viện Đại học Oslo đã phát hiện ra rằng người hiến tặng sở hữu đột biến đồng hợp tử CCR5Δ32/Δ32 cực kỳ hiếm gặp. Đột biến này khiến protein thụ thể CCR5 trên bề mặt tế bào T-CD4+ bị mất chức năng, ngăn chặn virus HIV-1 sử dụng chúng làm cổng vào để xâm nhập và lây nhiễm, tạo nên một hàng rào bảo vệ tự nhiên vững chắc cho hệ miễn dịch.

Mặc dù quy trình cấy ghép tế bào gốc mang lại hy vọng lớn, nhưng đây vẫn là một phương pháp điều trị đầy rủi ro với tỷ lệ tử vong trong năm đầu tiên dao động từ 10% đến 20%. Sau khi ca phẫu thuật diễn ra thành công, bệnh nhân đã được phép ngừng hoàn toàn liệu pháp kháng virus (ART) vào hai năm sau đó. Theo báo cáo chính thức được công bố trên tạp chí Nature Microbiology vào ngày 13 tháng 4 năm 2026, các xét nghiệm chuyên sâu không còn phát hiện bất kỳ dấu vết nào của virus trong cơ thể người bệnh, củng cố thêm giả thuyết về sự thuyên giảm hoàn toàn.

Tiến sĩ Anders Eyvind Myhre, người đứng đầu nhóm nghiên cứu, nhấn mạnh rằng sự sụt giảm nồng độ kháng thể kháng HIV và sự vắng mặt của các phản ứng tế bào T đặc hiệu cho thấy bộ nhớ miễn dịch về mầm bệnh đã bị xóa bỏ. Điểm đặc biệt của trường hợp này là sự hình thành trạng thái "dung hợp hoàn toàn" (full chimerism), nơi toàn bộ hệ miễn dịch của bệnh nhân được thay thế bằng tế bào của người hiến tặng. Hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong tủy xương mà còn lan tỏa đến các mô ruột, nơi virus thường ẩn náu ở trạng thái tiềm ẩn lâu dài và khó tiêu diệt nhất.

Trường hợp của bệnh nhân Oslo đã tiếp nối danh sách những người may mắn được chữa khỏi về mặt chức năng, tương tự như các tiền lệ nổi tiếng, tiêu biểu là "bệnh nhân Berlin" vào năm 2009. Tại khu vực Scandinavia, tỷ lệ người mang đột biến CCR5Δ32/Δ32 hiếm gặp này ước tính chỉ khoảng một trường hợp trên một trăm cư dân. Tuy nhiên, các chuyên gia thuộc liên minh IciStem cảnh báo rằng cấy ghép tế bào gốc vẫn chưa thể trở thành phương pháp điều trị đại trà cho hàng triệu người nhiễm HIV trên toàn cầu do tính xâm lấn cao và nguy cơ biến chứng phức tạp.

Trong quá trình hồi phục, bệnh nhân Oslo cũng đã phải đối mặt với phản ứng "mảnh ghép chống ký chủ" (GvHD) cấp tính, một tình trạng nghiêm trọng khi tế bào hiến tặng tấn công cơ thể vật chủ. Do đó, mục tiêu dài hạn của các nhà khoa học hiện nay là tìm ra các chiến lược ít xâm lấn hơn, chẳng hạn như ứng dụng kỹ thuật chỉnh sửa gen để tái tạo khả năng kháng virus mà không cần thực hiện các ca phẫu thuật phức tạp. Những tiến bộ này hứa hẹn sẽ mở ra một chương mới đầy triển vọng trong cuộc chiến chống lại đại dịch HIV toàn cầu.