Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc Bầu Cựu Tổng thống Iraq Barham Salih Làm Cao ủy viên UNHCR Mới

Vào Thứ Năm, ngày 18 tháng 12 năm 2025, Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc (LHQ) gồm 193 thành viên đã chính thức phê chuẩn việc bổ nhiệm ông Barham Salih, cựu Tổng thống Iraq, làm Cao ủy viên mới của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR). Cuộc bầu cử diễn ra bằng hình thức đồng thuận, được Chủ tịch Đại Hội đồng Annalena Baerbock xác nhận bằng một tiếng búa gõ, khơi dậy sự hoan nghênh từ các nhà ngoại giao trong phòng họp. Ông Salih, 65 tuổi, sẽ kế nhiệm ông Filippo Grandi của Ý, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ mười năm vào ngày 31 tháng 12 năm 2025, và bắt đầu nhiệm kỳ năm năm của mình từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Đây là lần đầu tiên một quan chức đến từ Trung Đông giữ vị trí lãnh đạo cao nhất của cơ quan này kể từ cuối những năm 1970, đánh dấu một sự thay đổi so với truyền thống lãnh đạo châu Âu của UNHCR kể từ khi cơ quan này được thành lập năm 1950.

Việc bổ nhiệm diễn ra trong bối cảnh UNHCR đang phải đối mặt với những thách thức kép: mức độ di tản toàn cầu đạt mức kỷ lục và sự sụt giảm nghiêm trọng về nguồn tài trợ quốc tế. Tính đến cuối tháng 6 năm 2025, có tới 117,3 triệu người trên toàn thế giới phải di dời cưỡng bức do xung đột, bạo lực hoặc vi phạm nhân quyền, một con số gần gấp đôi so với thời điểm ông Grandi nhậm chức năm 2016, khi con số này chỉ hơn 65 triệu người. Sự thiếu hụt ngân sách đã buộc UNHCR phải cắt giảm các chương trình hỗ trợ và sa thải nhân sự, với gần 5.000 vị trí bị cắt giảm trong năm 2025, chiếm hơn một phần tư lực lượng lao động của cơ quan này.

Ông Barham Salih, một chính trị gia người Iraq gốc Kurd, được Tổng Thư ký LHQ António Guterres đề cử và đã vượt qua một danh sách rút gọn chủ yếu gồm các ứng cử viên châu Âu, bao gồm Giám đốc điều hành Ikea Jesper Brodin và Thị trưởng Paris Anne Hidalgo. Ông Guterres đánh giá cao kinh nghiệm lãnh đạo chính trị, ngoại giao cấp cao và quản trị của ông Salih, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm của ông trong quá trình tái thiết và phục hồi kinh tế của Iraq sau cuộc xâm lược do Hoa Kỳ dẫn đầu năm 2003. Ông Filippo Grandi, người tiền nhiệm, cũng bày tỏ sự tin tưởng, nhận định rằng kinh nghiệm của ông Salih, người xuất thân từ một quốc gia bị ảnh hưởng bởi xung đột, khiến ông rất phù hợp để dẫn dắt UNHCR trong giai đoạn phức tạp này.

Bản thân ông Salih có kinh nghiệm cá nhân sâu sắc về vấn đề người tị nạn, điều mà ông nhấn mạnh sẽ định hình phong cách lãnh đạo của mình. Năm 1979, khi mới 19 tuổi, ông từng bị Đảng Baath của Saddam Hussein bắt giữ hai lần vì liên quan đến phong trào dân tộc Kurd và phải chịu 43 ngày giam giữ trước khi trốn sang Vương quốc Anh để tránh bị đàn áp thêm. Ông Salih, người từng giữ chức Tổng thống Iraq từ năm 2018 đến năm 2022, đã tuyên bố rằng kinh nghiệm này sẽ thúc đẩy một cách tiếp cận lãnh đạo dựa trên sự đồng cảm và chủ nghĩa thực dụng, đồng thời kêu gọi tập trung mới vào tác động, trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động của UNHCR. Trước khi đảm nhận vai trò toàn cầu này, ông Salih còn là Nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Trung tâm Belfer về Khoa học và Quan hệ Quốc tế thuộc Trường Kennedy của Harvard.

Ông Salih cam kết sẽ xây dựng dựa trên những cải cách quan trọng đã được thực hiện nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động và giá trị đồng tiền, đồng thời làm việc với các quốc gia thành viên và các đối tác thuộc khu vực công, tư nhân và từ thiện để huy động nguồn lực cần thiết. Ông có bằng Kỹ sư Xây dựng từ Đại học Cardiff và bằng Tiến sĩ về Thống kê và Ứng dụng Máy tính trong Kỹ thuật từ Đại học Liverpool, Vương quốc Anh. Kinh nghiệm chính trị dày dặn của ông cũng bao gồm các chức vụ như Phó Thủ tướng Iraq và Thủ tướng Chính phủ Khu vực Kurdistan, cho thấy một hồ sơ đa dạng trước khi ông đảm nhận vai trò lãnh đạo cơ quan bảo vệ những người bị buộc phải di dời trên toàn cầu.