BM Genel Kurulu, Eski Irak Cumhurbaşkanı Barham Salih'i Yeni UNHCR Başkanı Olarak Seçti

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 18 Aralık 2025 Perşembe günü, eski Irak Cumhurbaşkanı Barham Salih'i Mültecilerden Sorumlu Yüksek Komiserliği'nin (UNHCR) bir sonraki başkanı olarak oybirliğiyle belirledi. Bu atama, Orta Doğu'dan bir yetkilinin bu göreve gelmesi açısından 1970'lerin sonlarından bu yana bir ilk teşkil ediyor. Genel Kurul Başkanı Annalena Baerbock'un 193 üyeli organın kararını onaylamasının ardından diplomatlar salonu alkışlarla karşıladı.

Salih'in beş yıllık görev süresi, mevcut Yüksek Komiser Filippo Grandi'nin 31 Aralık 2025'te sona erecek görev süresinin ardından 1 Ocak 2026'da başlayacak. Grandi, Ocak 2016'da göreve başlamıştı ve on yıllık hizmetini tamamlamış olacak. 65 yaşındaki Kürt politikacı Barham Salih'in bu göreve gelişi, UNHCR'nin hem rekor düzeyde küresel yerinden edilme hem de önemli finansman kesintileri gibi ikili zorluklarla karşı karşıya kaldığı bir döneme denk geliyor. 2025 yılının sonlarına doğru dünya genelinde yerinden edilmiş kişi sayısı, Grandi'nin görev süresinin başlangıcı olan 2016'daki 65 milyonun neredeyse iki katı olan rekor seviyede 117,3 milyon olarak kaydedildi. Amerika Birleşik Devletleri gibi kilit bağışçılardan gelen dış yardım katkılarındaki keskin düşüşler, ajansın mali sıkıntısını derinleştirdi.

Salih'in seçimi, BM Genel Sekreteri António Guterres tarafından önerilmiş olup, Guterres, Salih'in göreve "kıdemli diplomatik, siyasi ve idari liderlik deneyimi" getirdiğini vurguladı. Salih'in kişisel geçmişi, liderlik yaklaşımını şekillendiren önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Saddam Hüseyin'in Baas Partisi tarafından Kürt ulusal hareketine karıştığı iddiasıyla iki kez tutuklanan ve 43 gün gözaltında kalan Salih, daha sonra zulümden kaçmak için Birleşik Krallık'a sığındı ve 2003'te koalisyonun Irak'ı işgalinin ardından ülkeye döndü. Bu kişisel mülteci deneyimi, Salih'in liderlik yaklaşımının empati, pragmatizm ve uluslararası hukuka ilkeli bağlılık üzerine kurulacağını belirtmesine neden oldu. Salih, 2018'den 2022'ye kadar Irak'ın cumhurbaşkanlığını yapmış ve Harvard Kennedy Okulu Belfer Bilim ve Uluslararası İlişkiler Merkezi'nde Kıdemli Üye olarak görev yapmıştır.

Görevden ayrılan Yüksek Komiser Filippo Grandi, Salih'in göreve hazır olduğunu belirterek, liderliğinin "onlarca yıllık üst düzey kamu hizmeti, istikrarlı liderlik ve düşünceli diplomasi ile işaretlenmiş" olduğunu ifade etti. Grandi'nin on yıllık dönemi, küresel yerinden edilme seviyelerinin benzeri görülmemiş düzeylere ulaştığı zorlu bir mücadele dönemini kapsadı. Salih'in seçimi, UNHCR'nin temel misyonunu yerine getirmesi için ajansın operasyonel etkinliğini ve kaynak verimliliğini güçlendirmeye yönelik son yıllarda üstlenilen reformlar üzerine inşa edilecek "etki, hesap verebilirlik ve verimliliğe yenilenmiş bir odaklanma" gerektirdiğini vurguluyor.

Öte yandan, 2025'in ilk yarısında Afganistan, Sudan ve Suriye gibi bölgelerde mültecilerin ve ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin geri dönüşlerinde bir artış gözlemlenmiş, bu da toplam zorla yerinden edilmiş kişi sayısında bir önceki yıla göre yaklaşık %5'lik bir düşüşe yol açmıştır. Ancak, bu geri dönüşlerin birçoğunun güvensizliğin devam ettiği ve temel hizmetlere erişimin kısıtlı olduğu olumsuz koşullar altında gerçekleştiği endişeleri mevcuttur. Salih'in göreve gelişi, Orta Doğu'dan gelen ve kişisel olarak yerinden edilme tecrübesine sahip bir liderin atanmasıyla bu karmaşık insani ortamda yeni bir diplomatik dönemi işaret etmektedir.