Były Prezydent Iraku Barham Salih Wybrany na Szefa UNHCR przez Zgromadzenie Ogólne ONZ

Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) jednogłośnie wybrało byłego prezydenta Iraku, Barhama Saliha, na stanowisko Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR). Wybór ten, przypieczętowany uderzeniem młotka przez Przewodniczącą Zgromadzenia, Annalenę Baerbock, w czwartek, 18 grudnia 2025 roku, oznacza, że po raz pierwszy od późnych lat 70. XX wieku urzędnik z Bliskiego Wschodu obejmie kierownictwo tej kluczowej agencji.

Salih, który w chwili wyboru ma 65 lat, ma rozpocząć swoją pięcioletnią kadencję 1 stycznia 2026 roku, zastępując Włocha Filippo Grandiego, którego dziesięcioletnia misja kończy się 31 grudnia 2025 roku. Decyzja zapada w momencie, gdy UNHCR mierzy się z bezprecedensowym kryzysem humanitarnym, z rekordową liczbą 117,3 miliona osób przymusowo przesiedlonych na świecie według stanu na koniec czerwca 2025 roku. Agencja odczuwa również skutki cięć w międzynarodowej pomocy, które nasiliły się po powrocie Donalda Trumpa do Białego Domu w styczniu, wymuszając redukcję programów i zwolnienie niemal 5000 pracowników, co stanowi ponad jedną czwartą siły roboczej.

Barham Salih, kurdyjski polityk, który pełnił funkcję prezydenta Iraku w latach 2018–2022, wnosi do roli osobiste doświadczenie, które zostało podkreślone przez kluczowe postacie. Sekretarz Generalny ONZ, António Guterres, rekomendujący Saliha, wskazał na jego „doświadczenie na wysokim szczeblu dyplomatycznym, politycznym i administracyjnym”, w tym jako „były uchodźca, negocjator kryzysowy i architekt reform krajowych”. Sam Salih, który w 1979 roku spędził 43 dni w areszcie Partii Baas Saddama Husajna przed ucieczką do Wielkiej Brytanii, zadeklarował, że jego doświadczenie uchodźcy ukształtuje przywództwo oparte na pragmatyzmie i empatii, wzywając do „odnowionego skupienia się na wpływie, rozliczalności i wydajności”.

Wybór Saliha przełamuje długą europejską dominację w UNHCR, której historia sięga 1950 roku, gdzie tylko dwaj nieeuropejscy komisarze, Sadako Ogata z Japonii i książę Sadruddin Aga Khan z Iranu, pełnili tę funkcję wcześniej. Salih odegrał również kluczową rolę w odbudowie Iraku po inwazji pod wodzą USA w 2003 roku, uczestnicząc w negocjacjach Międzynarodowego Pakietu z ONZ i Bankiem Światowym. Obecna sytuacja demograficzna jest złożona: liczba osób przymusowo przesiedlonych niemal podwoiła się od początku kadencji Grandiego w 2016 roku. Według danych z połowy 2025 roku, 117,3 miliona osób było przesiedlonych, w tym 42,5 miliona uchodźców i 67,8 miliona osób wewnętrznie przesiedlonych (IDP).

Mimo ogólnego wzrostu, w pierwszej połowie 2025 roku odnotowano znaczny wzrost powrotów, zwłaszcza z Afganistanu (874 900 osób) i Syrii (1,5 miliona), co przyczyniło się do spadku ogólnej liczby przesiedleń o prawie 5 procent w stosunku do końca 2024 roku, choć powroty te często odbywają się w niepewnych warunkach. Przewodnicząca Zgromadzenia, Annalena Baerbock, która została wybrana na 80. sesję 2 czerwca 2025 roku, będzie nadzorować Zgromadzenie Ogólne przez rok. Wybór Saliha sugeruje szerokie poparcie dyplomatyczne dla kandydata, który ma przewodzić agencji w obliczu rosnącej presji na zasoby humanitarne i złożoności konfliktów, takich jak te w Demokratycznej Republice Konga, Sudanie i Ukrainie, z priorytetem zapewnienia praw i godności uchodźcom oraz dążenia do trwałych rozwiązań.