Voormalig Iraaks president Barham Salih benoemd tot hoofd UNHCR

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft op donderdag 18 december 2025 met algemene consensus ingestemd met de benoeming van de voormalige Iraakse president Barham Salih tot de volgende Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN (UNHCR). Deze beslissing, bekrachtigd door de Assemblee Voorzitter Annalena Baerbock, markeert een zeldzaamheid: het is de eerste keer sinds de late jaren zeventig dat een functionaris uit het Midden-Oosten deze invloedrijke positie bekleedt. Salih, 65 jaar oud, zal zijn termijn van vijf jaar ingaan op 1 januari 2026, waarmee hij de Italiaan Filippo Grandi opvolgt, wiens ambtstermijn op 31 december 2025 afloopt.

De aanstelling van de Koerdische politicus Salih, die van 2018 tot 2022 president van Irak was, breekt met de traditie om de leiding van het in Genève gevestigde agentschap voornamelijk toe te wijzen aan kandidaten uit grote Europese donorlanden. Zijn benoeming vindt plaats tegen een achtergrond van ongekende humanitaire druk; het aantal wereldwijd ontheemden bereikte eind 2025 een recordhoogte van 117,3 miljoen mensen, bijna een verdubbeling ten opzichte van de ruim 65 miljoen ontheemden bij de start van Grandi's termijn in 2016. Tegelijkertijd staat de UNHCR voor aanzienlijke operationele uitdagingen, waaronder een scherpe daling van de financiering door verminderde bijdragen van belangrijke donoren zoals de Verenigde Staten, wat heeft geleid tot bezuinigingen en het schrappen van bijna 5.000 banen.

De steun voor Salih was breed, wat bleek uit de consensusstemming en de lofbetuigingen van invloedrijke figuren. VN-Secretaris-Generaal António Guterres benadrukte dat Salih de nodige ervaring op hoog niveau op het gebied van diplomatie, politiek en bestuur meebrengt. Filippo Grandi, de vertrekkende Hoge Commissaris, stelde dat Salih uitstekend geschikt is vanwege zijn decennialange publieke dienstverlening, gekenmerkt door standvastig leiderschap en bedachtzame diplomatie, aangevuld met zijn directe ervaring met de uitdagingen van vluchtelingen. Salih zelf, die in 1979 door het Baath-regime van Saddam Hoessein werd gearresteerd, stelt dat zijn persoonlijke geschiedenis als vluchteling zijn leiderschapsbenadering zal gronden in pragmatisme en empathie.

Salih, die een civieltechnische graad heeft van de Universiteit van Cardiff en een doctoraat van de Universiteit van Liverpool, heeft een lange politieke carrière achter de rug, inclusief functies als vicepremier en premier van Koerdistan. Hij is momenteel Senior Fellow aan het Belfer Center for Science and International Affairs van Harvard Kennedy School. Zijn Koerdische achtergrond geeft hem een unieke geloofwaardigheid in de context van decennialange Koerdische ontheemding. Zijn visie voor UNHCR omvat een hernieuwde focus op impact, verantwoording en efficiëntie, met de nadruk op het doorbreken van de 'vicieuze cirkels van afhankelijkheid' door vluchtelingen toegang te geven tot onderwijs en werk.

De context van de benoeming onderstreept de structurele problemen waarmee de organisatie kampt. Het begrotingstekort voor 2026 is al met bijna een vijfde verlaagd tot 8,5 miljard dollar, terwijl de financieringskloof in 2025 aanzienlijk was, met slechts 23% van het benodigde bedrag van 10,632 miljard dollar dat tegen mei 2025 was binnengehaald. De UNHCR, die haar oorsprong vindt in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog, moet nu een balans vinden tussen het bieden van levensreddende bescherming en het omgaan met politieke en financiële beperkingen. De historische keuze voor Salih, een politicus met eigen ballingschapservaring, duidt op een diplomatieke verschuiving naar leiderschap dat geworteld is in de regio's die het meest getroffen worden door de huidige wereldwijde ontheemding.