UE i Wielka Brytania zacieśniają współpracę w zakresie ochrony konkurencji: Nowe ramy prawne po brexicie

Unia Europejska oraz Wielka Brytania oficjalnie sformalizowały nową strukturę współpracy w sprawach dotyczących konkurencji, co znalazło odzwierciedlenie w dedykowanej Umowie o współpracy w dziedzinie konkurencji. Dokument ten stanowi istotne uzupełnienie szerszej Umowy o handlu i współpracy (TCA), regulującej relacje między obiema stronami po opuszczeniu wspólnoty przez Londyn. Proces technicznych konsultacji nad tym porozumieniem zakończył się pomyślnie w październiku 2024 roku, natomiast Komisja Europejska zatwierdziła propozycje dotyczące jego podpisania w maju 2025 roku.

Według stanu na 25 lutego 2026 roku, umowa ta nie weszła jeszcze w życie, ponieważ proces ratyfikacji po stronie unijnej i brytyjskiej wciąż trwa. Eksperci przewidują, że pełna implementacja przepisów nastąpi w pierwszej połowie lub w połowie 2026 roku. Jest to pierwszy tak wyspecjalizowany instrument prawny stworzony po brexicie, którego celem jest zwiększenie skuteczności egzekwowania prawa w obu jurysdykcjach. Porozumienie to nadaje formalny charakter relacjom między Komisją Europejską, krajowymi organami ochrony konkurencji (NCA) państw członkowskich UE oraz brytyjskim Urzędem ds. Konkurencji i Rynków (CMA).

Jednym z najbardziej kluczowych elementów nowej umowy jest ustanowienie bezpośredniego kanału komunikacji między brytyjskim CMA a poszczególnymi organami ścigania w krajach członkowskich UE. Przyjęte ramy prawne nakładają na obie strony obowiązek wzajemnego powiadamiania się o wszczęciu istotnych dochodzeń antymonopolowych oraz postępowań w sprawach fuzji, które mogą bezpośrednio wpływać na interesy drugiej strony. Co więcej, dokument przewiduje możliwość koordynowania działań naprawczych i egzekucyjnych w odniesieniu do identycznych lub powiązanych operacji gospodarczych, o ile zostanie to uznane za zasadne i celowe.

Zakres przedmiotowy porozumienia obejmuje regulacje antymonopolowe oraz kontrolę fuzji i przejęć, jednak wyraźnie wyłączono z niego regulacje sektorowe, takie jak akt o rynkach cyfrowych (DMA). Umowa nie dąży do głębokiej harmonizacji norm prawnych, pozostawiając obie strony w ramach ich wewnętrznych systemów legislacyjnych. Obie strony zobowiązały się do rygorystycznej ochrony poufności przekazywanych informacji, co zazwyczaj wymaga uprzedniej zgody firm będących źródłem danych. Warto jednak zauważyć, że poprawka do brytyjskiej ustawy o konkurencji z 2002 roku, wprowadzona w maju 2024 roku, dopuszcza ujawnianie poufnych informacji na potrzeby tej umowy bez zgody przedsiębiorstwa, pod warunkiem zachowania zgodności z prawem krajowym.

Nowe porozumienie wykracza poza standardy umów tzw. pierwszej generacji, choć nie przywraca ono w pełni poziomu integracji i współpracy, jaki istniał przed brexitem. Przykładowo, dokument nie przewiduje automatycznej współpracy ani wspólnych narzędzi śledczych, które były dostępne wcześniej. Przed zawarciem tego układu Wielka Brytania posiadała porównywalne porozumienia o współpracy, głównie w formie memorandów o porozumieniu, jedynie z USA, Kanadą, Australią oraz Nową Zelandią. Głównym celem tego mechanizmu jest unikanie konfliktów kompetencyjnych oraz wspieranie efektywnego stosowania prawa antymonopolowego, co ma służyć ochronie konsumentów i stymulowaniu innowacyjności na obu rynkach.

Wprowadzenie tych ram współpracy stanowi kamień milowy w relacjach gospodarczych między Brukselą a Londynem w erze po opuszczeniu jednolitego rynku. Dzięki sformalizowanym procedurom, organy regulacyjne będą mogły sprawniej reagować na wyzwania globalnej gospodarki, minimalizując ryzyko rozbieżnych decyzji w sprawach o zasięgu transgranicznym. Ostateczne wdrożenie umowy w 2026 roku ma szansę stać się nowym standardem w międzynarodowych relacjach w obszarze ochrony konkurencji, zapewniając większą przewidywalność dla przedsiębiorstw działających na obu rynkach.