Sondy Europa Clipper i JUICE dostarczają unikalnych danych o międzygwiezdnej komecie 3I/ATLAS

Naukowcy intensywnie analizują dane dotyczące obiektu międzygwiezdnego 3I/ATLAS, trzeciego potwierdzonego gościa z przestrzeni międzyplanetarnej, zarejestrowanego 1 lipca 2025 roku. Kometa ta, charakteryzująca się najwyższą znaną ekscentrycznością spośród wszystkich obiektów międzygwiezdnych, osiągnęła peryhelium 30 października 2025 roku, przelatując wewnątrz orbity Marsa. W okresie szczytowej aktywności obserwacje z ziemskich teleskopów były utrudnione z powodu koniunkcji słonecznej, co wymusiło wykorzystanie zasobów kosmicznych.

NASA zrealizowała strategiczne planowanie dla sondy Europa Clipper, wystrzelonej w październiku 2024 roku, aby umożliwić obserwację komety po jej wyłonieniu się zza Słońca w listopadzie 2025 roku. Europa Clipper, będąca w drodze do układu Jowisza, gdzie ma dotrzeć w kwietniu 2030 roku, wykorzystała swój instrument Ultraviolet Spectrograph (UVS) do zarejestrowania 3I/ATLAS 6 listopada 2025 roku z odległości około 164 milionów kilometrów. Dzięki swojemu położeniu względem Słońca, instrument UVS dostarczył cenny widok w dół strumienia, rejestrując odgazowanie komety i wykrywając widmowe sygnatury tlenu, wodoru oraz cech pyłowych. Doktor Kurt Retherford z Southwest Research Institute (SwRI) zaznaczył, że te pomiary umożliwiły uzyskanie szczegółowego wglądu w procesy odgazowania, w tym rozpad cząsteczek wody na atomy wodoru i tlenu.

Równolegle, sonda Jupiter Icy Moon Explorer (JUICE) Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), wystrzelona 14 kwietnia 2023 roku, była strategicznie rozmieszczona do równoczesnej obserwacji 3I/ATLAS. JUICE, której celem jest badanie lodowych księżyców Jowisza, wykonała obraz komety za pomocą kamery NavCam 2 listopada 2025 roku, tuż przed najbliższym podejściem 4 listopada w odległości około 66 milionów kilometrów. Kampania obserwacyjna JUICE trwała od 2 do 25 listopada, choć możliwości obserwacyjne były ograniczone operacyjnie ze względu na konieczność ochrony przed promieniowaniem słonecznym. Przekazanie pełnych danych z pięciu kluczowych instrumentów naukowych sondy JUICE, w tym jej UVS, nastąpi dopiero w lutym 2026 roku, co wynika z konieczności wykorzystania głównej anteny jako osłony termicznej.

Udział polskich podmiotów, takich jak Centrum Badań Kosmicznych PAN, w misji JUICE, obejmujący instrumenty RPWI i SWI, podkreśla międzynarodowy charakter przedsięwzięcia. Połączenie perspektywy zorientowanej na Słońce, uzyskanej przez Europa Clipper, z obrazem rejestrowanym przez JUICE, umożliwi naukowcom skonstruowanie kompleksowego, trójwymiarowego modelu składu chemicznego komety i struktury jej warkocza. Kometa 3I/ATLAS, szacowana na 5 do 11 kilometrów szerokości, jest największym obiektem międzygwiezdnym, jaki przeleciał przez naszą orbitę, a jej harmonogram obejmuje przelot obok Jowisza w marcu 2026 roku, zanim ostatecznie opuści Układ Słoneczny, pędząc z prędkością przekraczającą 210 tysięcy km/h.