EU-VK Verdrag over Gibraltar Gepubliceerd: Het Einde van de 'Laatste Muur' in Europa

Eind februari 2026 is de definitieve juridische tekst van het allesomvattende verdrag tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk met betrekking tot Gibraltar officieel openbaar gemaakt. Dit cruciale document markeert de afronding van jarenlange, complexe onderhandelingen die volgden op het vertrek van de Britten uit de EU. Het hoofddoel van de overeenkomst is het creëren van een geïntegreerde zone van rechtszekerheid voor dit Britse overzeese gebied, waarbij de integriteit van de Europese interne markt en de Schengenzone strikt gewaarborgd blijft.

Een van de meest symbolische doelstellingen van dit akkoord is de definitieve afbraak van de fysieke grensbarrière, beter bekend als "La Verja". Deze afscheiding heeft meer dan een eeuw lang de Rots van Gibraltar gescheiden van de Spaanse gemeente La Línea de la Concepción. De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, José Manuel Albares, verwelkomde deze ontwikkeling en sprak over het verdwijnen van de "laatste muur op het Europese continent". Volgens de huidige planning zal het verdrag op 10 april 2026 voorlopig in werking treden, mits de parlementaire goedkeuringsprocedures in zowel het Verenigd Koninkrijk als het Europees Parlement tijdig worden afgerond.

Het lijvige juridische document beslaat in totaal 336 artikelen die de nieuwe operationele realiteit voor het gebied gedetailleerd vastleggen. Gibraltar was voorheen uitgesloten van de oorspronkelijke Handels- en Samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en het VK die in 2021 van kracht werd. De afronding van dit dossier biedt onmiddellijke zekerheid aan de ongeveer 15.000 grensarbeiders die dagelijks de grens oversteken voor hun werk. De structuur van de grenscontrole ondergaat een fundamentele verandering: de Schengencontroles worden verplaatst naar de luchthaven en de haven van Gibraltar, waar een zogenaamd "dubbele sleutel"-systeem wordt ingevoerd. Onder dit regime zullen Spaanse functionarissen namens de EU controles uitvoeren in nauwe samenwerking met de autoriteiten van Gibraltar.

Deze verplaatsing van de controles valt samen met de lancering van het nieuwe Europese in- en uitreissysteem (EES) op 10 april. Hierdoor kan de verplichte biometrische scan voor alle reizigers aan de landgrens worden vermeden. Dit model van dubbele controle vertoont sterke gelijkenissen met het systeem dat de Franse politie hanteert op het Londense station St Pancras voor Eurostar-passagiers. Spaanse officieren behouden hierbij het uiteindelijke beslissingsrecht over de toegang tot het grondgebied, conform de Schengenprotocollen. De Spaanse vicepresident María Jesús Montero benadrukte dat het verdrag een "historisch verlangen" vervult voor de regio Campo de Gibraltar.

In de overeenkomst wordt expliciet vermeld dat de soevereiniteit van Gibraltar ongewijzigd blijft, een standpunt dat krachtig wordt ondersteund door de Britse regering. Desondanks heeft de oppositie in Madrid, waaronder de Volkspartij (PP) onder leiding van Alberto Núñez Feijóo, de deal bekritiseerd als een politieke concessie. Naast de politieke aspecten voert het akkoord een specifiek douanemodel in. Dit model heft tarieven en quota op goederen op, in ruil voor de invoering van een invoerbelasting door Gibraltar. Deze belasting zal aanvankelijk 15 procent bedragen en in 2028 stijgen naar 17 procent, waarmee een einde komt aan de historische afwezigheid van btw in het gebied.

Ten slotte voorziet het kader in de oprichting van een Samenwerkingsraad die toezicht zal houden op de implementatie van de afspraken. Spanje zal hierin direct participeren, hoewel soevereiniteitskwesties strikt buiten de bevoegdheid van deze raad blijven. EU-commissaris voor Handel, Maroš Šefčovič, bestempelde het bereiken van dit akkoord als een "historische gebeurtenis" die een nieuw hoofdstuk opent in de betrekkingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. De focus ligt nu op een soepele overgang naar de nieuwe situatie in het voorjaar van 2026.