Opublikowano traktat UE-Wielka Brytania w sprawie Gibraltaru: koniec „ostatniego muru w Europie kontynentalnej”

Pod koniec lutego 2026 roku oficjalnie zaprezentowano ostateczny tekst prawny kompleksowego porozumienia między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem dotyczącego statusu Gibraltaru. Dokument ten stanowi zwieńczenie wieloletnich i skomplikowanych negocjacji, które rozpoczęły się bezpośrednio po wystąpieniu Wielkiej Brytanii ze struktur unijnych. Głównym założeniem traktatu jest stworzenie zintegrowanej strefy pewności prawnej dla tego Brytyjskiego Terytorium Zamorskiego, przy jednoczesnym zagwarantowaniu nienaruszalności jednolitego rynku UE oraz zasad funkcjonowania strefy Schengen.

Jednym z najbardziej symbolicznych i praktycznych celów nowej umowy jest ostateczna likwidacja fizycznego ogrodzenia granicznego, znanego powszechnie jako „La Verja”. Przez ponad sto lat ta bariera oddzielała Skałę od hiszpańskiej miejscowości La Línea de la Concepción, stanowiąc utrudnienie dla swobodnego przepływu osób. Minister spraw zagranicznych Hiszpanii, José Manuel Albares, z entuzjazmem przyjął to rozwiązanie, określając je mianem zniknięcia „ostatniego muru w Europie kontynentalnej”. Zgodnie z przyjętym harmonogramem, porozumienie ma zacząć obowiązywać tymczasowo od 10 kwietnia 2026 roku, co jest uzależnione od pomyślnego zakończenia procedur ratyfikacyjnych w parlamencie brytyjskim oraz Parlamencie Europejskim.

Opublikowany dokument prawny składa się z 336 artykułów, które szczegółowo opisują nową rzeczywistość operacyjną dla terytorium wyłączonego z pierwotnej Umowy o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią z 2021 roku. Sfinalizowanie tych ustaleń przynosi natychmiastową stabilizację sytuacji dla około 15 000 pracowników transgranicznych, którzy każdego dnia przemieszczają się między Hiszpanią a Gibraltarem. Struktura zarządzania granicami przejdzie fundamentalną transformację: kontrole strefy Schengen zostaną przeniesione na lotnisko oraz do portu w Gibraltarze, gdzie wprowadzony zostanie innowacyjny system „podwójnego klucza”. W ramach tego mechanizmu hiszpańscy funkcjonariusze będą przeprowadzać kontrole w imieniu Unii Europejskiej we współpracy z lokalnymi władzami Gibraltaru.

Przeniesienie punktów kontrolnych zbiega się w czasie z planowanym na 10 kwietnia wdrożeniem nowego europejskiego systemu wjazdu i wyjazdu (EES). Pozwoli to uniknąć uciążliwego obowiązku skanowania biometrycznego dla wszystkich podróżnych przekraczających tradycyjną linię graniczną. Model podwójnej kontroli, wzorowany na rozwiązaniach stosowanych przez francuską policję na londyńskim dworcu St Pancras dla pasażerów pociągów Eurostar, daje hiszpańskim oficerom ostateczne prawo decydowania o wjeździe na terytorium zgodnie z protokołami Schengen. Wicepremier Hiszpanii, María Jesús Montero, podkreśliła, że traktat ten jest realizacją „historycznych dążeń” mieszkańców regionu Campo de Gibraltar.

W treści porozumienia wyraźnie zaznaczono, że nie narusza ono kwestii suwerenności Gibraltaru, co stanowiło kluczowy warunek strony brytyjskiej. Mimo to, opozycja w Madrycie, w tym Partia Ludowa pod przywództwem Alberto Núñeza Feijóo, ostro skrytykowała umowę, nazywając ją politycznym ustępstwem. Traktat wprowadza również specjalny model celny, który znosi taryfy i kwoty na towary, ale w zamian nakłada na Gibraltar obowiązek wprowadzenia podatku importowego w wysokości 15 procent, który w 2028 roku wzrośnie do 17 procent. Oznacza to koniec historycznego braku podatku VAT na tym terytorium, co ma na celu wyrównanie szans rynkowych.

Nowe ramy współpracy powołują do życia Radę Współpracy, która będzie nadzorować wdrażanie postanowień traktatu, a Hiszpania będzie brała w niej bezpośredni udział, przy jednoczesnym wyłączeniu kwestii suwerenności z jej kompetencji. Komisarz UE ds. handlu, Maroš Šefčovič, określił wypracowanie tego porozumienia jako „historyczne wydarzenie”, które otwiera zupełnie nowy rozdział w relacjach między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Dzięki tym zmianom region zyska nową dynamikę gospodarczą, opartą na stabilnych i jasnych zasadach współpracy międzynarodowej.