AB-Birleşik Krallık Cebelitarık Anlaşması Yayınlandı: Avrupa’nın "Son Duvarı" Tarihe Karışıyor

2026 yılının Şubat ayı sonunda, Avrupa Birliği ile Birleşik Krallık arasında Cebelitarık’ın statüsünü düzenleyen kapsamlı anlaşmanın nihai hukuki metni resmen kamuoyuna açıklandı. Bu belge, Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılma sürecini takip eden ve yıllarca süren diplomatik müzakereleri sonuçlandırarak, İngiliz Denizaşırı Toprağı için yeni bir hukuki belirlilik dönemi başlatıyor. Anlaşmanın temel felsefesi, bir yandan Cebelitarık’ın ekonomik entegrasyonunu sağlarken diğer yandan AB Tek Pazarı ve Schengen bölgesinin sınır güvenliğini ve bütünlüğünü titizlikle korumaktır.

Mutabakatın en dikkat çekici maddelerinden biri, Cebelitarık ile İspanya'nın La Línea de la Concepción kenti arasında bir asırdan fazla süredir fiziksel bir engel teşkil eden "La Verja" sınır hattının tamamen kaldırılmasıdır. İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares, bu adımı "kıta Avrupası'ndaki son duvarın" ortadan kalkması olarak nitelendirerek tarihi bir dönüm noktası olarak selamladı. Belirlenen takvime göre, Birleşik Krallık ve Avrupa Parlamentosu’ndaki onay süreçlerinin tamamlanmasıyla birlikte, anlaşmanın 10 Nisan 2026 tarihinde geçici olarak yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Toplamda 336 maddeden oluşan bu devasa hukuk metni, 2021 yılında yürürlüğe giren genel AB-Birleşik Krallık Ticaret ve İşbirliği Anlaşması'nın kapsamı dışında bırakılan bölge için yeni bir idari düzen kuruyor. Bu yeni dönem, her gün işe gitmek için sınırı geçmek zorunda olan yaklaşık 15.000 çalışan için büyük bir güvence sağlıyor. Sınır kontrol mekanizmasında yapılan köklü değişiklikle, Schengen denetimleri artık Cebelitarık Havalimanı ve limanında gerçekleştirilecek. "Çift anahtar" olarak adlandırılan bu sistemde, İspanyol güvenlik güçleri AB adına denetim yetkisini Cebelitarık makamlarıyla eşgüdümlü olarak kullanacak.

Kontrollerin yeni lokasyonlara taşınması, 10 Nisan'da başlayacak olan Avrupa Giriş/Çıkış Sistemi (EES) ile tam uyumlu olacak şekilde koordine edildi. Bu sayede, bölgeye seyahat edenler için zorunlu biyometrik tarama işlemlerinin yaratacağı bürokratik yükün hafifletilmesi amaçlanıyor. Fransız polisinin Londra'daki St Pancras istasyonunda Eurostar yolcuları için uyguladığı denetim modeline benzerlik gösteren bu yapıda, İspanyol memurlar Schengen protokolleri çerçevesinde bölgeye giriş izni konusunda nihai söz sahibi olacak. İspanya Başbakan Yardımcısı María Jesús Montero, bu gelişmenin Campo de Gibraltar bölgesi sakinleri için "tarihi bir arzunun" gerçekleşmesi olduğunu ifade etti.

Anlaşma metni, Birleşik Krallık'ın hassasiyet gösterdiği egemenlik haklarının saklı kaldığını net bir dille teyit ediyor. Ancak bu durum, Madrid'deki siyasi tartışmaları dindirmedi; Alberto Núñez Feijóo liderliğindeki Halk Partisi (PP), anlaşmayı hükümetin verdiği bir taviz olarak görerek sert eleştirilerde bulundu. Ekonomik alanda ise mal ticaretinde gümrük vergilerini ve kotaları kaldıran özel bir rejim kuruluyor. Cebelitarık, bölgedeki KDV muafiyetini dengelemek amacıyla %15 oranında bir ithalat vergisi getirecek ve bu oran 2028 yılında %17'ye çıkarılacak. Uygulama sürecini denetlemek üzere İspanya'nın da temsil edildiği bir İşbirliği Konseyi kurulurken, egemenlik konuları bu konseyin yetki alanı dışında tutuldu. AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič, bu mutabakatı AB-Birleşik Krallık ilişkilerinde yeni bir sayfa açan "tarihi bir başarı" olarak tanımladı.