Herwaardering van Viking-gegevens uit 1976 suggereert mogelijke ontdekking van leven op Mars

Een recente analyse van gegevens van de NASA Viking-missies uit 1976 werpt een nieuw licht op de langgekoesterde wetenschappelijke consensus dat Mars een dode planeet is. Volgens een onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift 'Astrobiology' kunnen de positieve resultaten van het 'Labeled Release' (LR) experiment, die voorheen werden afgedaan als meetfouten of vervuiling, wel degelijk wijzen op de aanwezigheid van micro-organismen op de Rode Planeet. Deze nieuwe interpretatie daagt de gevestigde visie uit en suggereert dat we mogelijk al decennia over bewijs van buitenaards leven beschikken.

De Viking-missies, waarbij de Viking-1 landde op de Chryse Planitia en de Viking-2 op de Utopia Planitia, vormden de allereerste directe poging van de mensheid om naar leven op een andere planeet te zoeken. Tijdens het LR-experiment werd een opmerkelijke positieve reactie waargenomen: de uitstoot van radioactieve 14CO2 na de toevoeging van gemarkeerde voedingsstoffen aan de bodem, wat een klassiek teken van biologische activiteit is. Deze bevinding werd echter onmiddellijk in twijfel getrokken door het falen van het Gaschromatograaf-massaspectrometer (GC-MS) experiment, dat geen significante hoeveelheden organische moleculen kon detecteren. De wetenschappelijke gemeenschap volgde destijds de harde conclusie van projectwetenschapper Gerald Soffen: "Geen lichamen, geen leven."

Een cruciaal keerpunt voor deze herinterpretatie kwam in 2008, toen de Phoenix-lander perchloraten ontdekte in de bodem van Mars. Onderzoekers, waaronder Steven Benner van de Foundation for Applied Molecular Evolution, hebben aangetoond dat perchloraten uiterst krachtige oxidatiemiddelen zijn. Wanneer deze stoffen worden verhit tot 500 graden Celsius – de temperatuur die essentieel was voor de werking van het GC-MS-instrument – kunnen ze aanwezige organische moleculen volledig vernietigen. In 2010 toonde de wetenschapper Rafael Navarro-González aan dat de chemische reactie tussen organisch materiaal en perchloraat leidt tot de vorming van chloormethaan en dichloormethaan. Dit waren exact de chloorhoudende verbindingen die de Viking-onderzoekers destijds abusievelijk afdeden als resten van aardse schoonmaakmiddelen. Hierdoor lijkt het ontbreken van organische stoffen in de oorspronkelijke resultaten een vals-negatieve uitkomst te zijn geweest, veroorzaakt door onvoorziene chemische destructie.

De nieuwe hypothese, door de auteurs BARSOOM gedoopt (Bacterial Autotrophs that Respire with Stored Oxygen On Mars), stelt een specifiek overlevingsmodel voor hypothetische Marsbacteriën voor. Volgens dit model zouden deze organismen overdag fotosynthese kunnen gebruiken om zuurstof en voedsel te produceren, om vervolgens die zuurstof op te slaan voor ademhaling tijdens de extreem koude nachten op Mars. Dit mechanisme biedt een verklaring voor de plotselinge uitstoot van zuurstof die destijds werd geregistreerd door een ander Viking-experiment, de Gas Exchange-test. Het aanvankelijke positieve signaal in het LR-experiment, dat werd gevolgd door een snelle afname in activiteit, kan volgens de onderzoekers worden verklaard door een osmotische schok. De plotselinge toevoer van vloeibaar water en voedingsstoffen zou simpelweg fataal zijn geweest voor microben die volledig zijn aangepast aan een leven in extreme droogte.

Deze diepgaande herwaardering van de gegevens uit 1976 heeft verstrekkende gevolgen voor toekomstige protocollen voor planetaire bescherming en het ontwerp van nieuwe missies die gericht zijn op het opsporen van leven. De ontdekking van perchloraten, die in concentraties tot 1 procent van het bodemgewicht kunnen voorkomen, vormt het langgezochte puzzelstukje in de paradox van een metabolisme zonder zichtbare organische stoffen. De wetenschappelijke wereld staat nu voor de noodzaak om het debat te heropenen over de vraag of de mensheid bijna een halve eeuw geleden al leven op Mars heeft ontdekt, maar dit destijds niet kon herkennen door een gebrek aan context en chemische kennis bij de interpretatie van de verzamelde data.