1976 Viking Görev Verilerinin Yeniden İncelenmesi: Mars'ta Yaşam İzleri Bulunmuş Olabilir mi?

1976 yılında gerçekleştirilen NASA "Viking" görevlerinden elde edilen verilerin güncel analizleri, Mars'ın cansız bir gezegen olduğuna dair uzun süredir devam eden bilimsel fikir birliğini sarsıyor. "Astrobiology" dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, "Etiketli Salınım" (Labeled Release - LR) deneyi sırasında elde edilen ve geçmişte kirlilik ya da hata olarak değerlendirilen pozitif sonuçların, aslında Kızıl Gezegen'deki mikroorganizmaların varlığına işaret edebileceğini öne sürüyor.

Viking-1'in Chryse Planitia'ya ve Viking-2'nin Utopia Planitia'ya inişiyle başlayan bu süreç, dünya dışı yaşamı aramak için yapılan ilk doğrudan girişimdi. Deneyler sırasında, radyoaktif 14CO2 gazının salınımıyla sonuçlanan LR testi, biyolojik aktivitenin güçlü bir göstergesi olan pozitif bir tepki vermişti. Ancak, Gaz Kromatografı-Kütle Spektrometresi (GC-MS) cihazının yaşam için gerekli organik molekülleri tespit edememesi üzerine, proje bilim insanı Gerald Soffen'in "Beden yoksa yaşam da yoktur" şeklindeki ünlü özetiyle bu bulgular reddedilmişti.

2008 yılında Phoenix uzay aracının Mars toprağında perkloratları keşfetmesi, bu eski verilerin yeniden yorumlanmasında dönüm noktası oldu. Uygulamalı Moleküler Evrim Vakfı'ndan Steven Benner gibi araştırmacılar, perkloratların güçlü oksitleyiciler olduğunu ve GC-MS deneyinde kullanılan 500 santigrat derecelik ısıda organik molekülleri yok edebileceğini kanıtladı. 2010 yılında Rafael Navarro-González, organik maddelerin perklorat ile reaksiyona girmesinin klorometan ve diklorometan oluşturduğunu gösterdi; oysa Viking ekibi bu bileşikleri Dünya'dan gelen temizlik solüsyonları sanarak göz ardı etmişti. Bu durum, organik madde yokluğunun aslında kimyasal yıkımdan kaynaklanan bir "yanlış negatif" sonuç olabileceğini ortaya koyuyor.

Yazarların BARSOOM (Mars'ta Depolanmış Oksijenle Solunum Yapan Bakteriyel Ototroflar) adını verdiği yeni hipotez, varsayımsal Mars mikropları için bir hayatta kalma modeli sunuyor. Bu modele göre, organizmalar gündüzleri fotosentez yaparak oksijen ve besin üretebilir, ardından dondurucu Mars gecelerinde solunum yapmak için bu oksijeni depolayabilirler. Bu teori, Viking'in Gaz Değişimi deneyinde kaydedilen oksijen salınımını da açıklıyor. Ayrıca, LR deneyindeki ilk pozitif sinyalin ardından gelen aktivite düşüşü, kuraklığa dayanıklı mikropların aniden su ve besinle karşılaşması sonucu oluşan "osmotik şok" ile ilişkilendiriliyor.

1976 verilerinin bu şekilde yeniden değerlendirilmesi, gelecekteki gezegen koruma protokolleri ve yaşam arama misyonlarının tasarımı üzerinde derin etkilere sahiptir. Toprakta ağırlıkça %1 oranına kadar bulunabilen perkloratların keşfi, "organik madde içermeyen metabolizma" paradoksunu açıklayan yapbozun eksik parçası haline geldi. Bilim dünyası şimdi, insanlığın neredeyse yarım asır önce Mars'ta yaşamı bulup bulmadığını, ancak bağlam eksikliği nedeniyle bunu tanıyamayıp tanımadığını yeniden tartışmak zorunda kalıyor.

Bu bilimsel tartışma, sadece geçmişe ışık tutmakla kalmıyor, aynı zamanda Mars'a gönderilecek yeni nesil keşif araçlarının hangi yöntemleri kullanması gerektiğine dair kritik ipuçları sağlıyor. Eğer 1976'daki bulgular gerçekten biyolojik kökenliyse, Mars'ın ekstrem koşullarında hayatta kalabilen dirençli yaşam formlarının varlığı, evrendeki biyolojik çeşitlilik anlayışımızı kökten değiştirecektir.