Cơ quan Thuế Liên bang Brazil ban hành Chính sách Trí tuệ Nhân tạo thông qua Nghị định RFB số 647/2026

Vào ngày 5 tháng 2 năm 2026, Cơ quan Thuế Liên bang Brazil (Receita Federal do Brasil, gọi tắt là RFB) đã chính thức ban hành Nghị định RFB số 647/2026, qua đó xác lập Chính sách Trí tuệ Nhân tạo (AI) của cơ quan này. Văn bản pháp lý này đóng vai trò là khung sườn thiết lập các nguyên tắc, chỉ dẫn và cơ chế bảo vệ cần thiết để triển khai các công nghệ trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm trong các hoạt động nghiệp vụ. Quy định mới bao quát toàn bộ vòng đời của hệ thống AI, từ khâu phát triển, ký kết hợp đồng với đối tác cho đến quá trình giám sát vận hành và cuối cùng là ngừng sử dụng, nhằm đảm bảo sự tuân thủ tuyệt đối với luật pháp hiện hành và bảo vệ an toàn dữ liệu cá nhân của người dân.

Chính sách này được thiết kế để hài hòa với các mục tiêu của Kế hoạch Trí tuệ Nhân tạo Brazil (PBIA) giai đoạn 2024–2028, một chiến lược quốc gia nhằm đưa Brazil trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về quản trị AI. Điểm cốt lõi trong chính sách của RFB là yêu cầu bắt buộc phải có sự giám sát trực tiếp từ con người, điều này đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn khả năng các thuật toán tự đưa ra quyết định độc lập. Trong mô hình của RFB, AI chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc phân tích và phân loại dữ liệu sơ bộ, nhưng quyền quyết định cuối cùng và cao nhất luôn thuộc về các công chức nhà nước.

Hướng đi này thể hiện quyết tâm của cơ quan thuế trong việc ứng dụng các thành tựu công nghệ để tối ưu hóa hiệu suất làm việc, kế thừa từ những thành công của các hệ thống phát hiện gian lận trước đây vốn cũng hoạt động dưới sự kiểm soát chặt chẽ của con người. Bên cạnh đó, chính sách mới yêu cầu mọi hệ thống AI khi triển khai phải đảm bảo tính minh bạch, có khả năng giải trình và kiểm toán rõ ràng. Các quy trình phải tuân thủ nghiêm ngặt khả năng truy xuất nguồn gốc để ngăn ngừa mọi hình thức định kiến hay thiên kiến. Nghị định cũng đặt ra những ranh giới đỏ, nghiêm cấm sử dụng các công nghệ xâm phạm quyền cơ bản của công dân, chẳng hạn như các công cụ giám sát đại chúng hoặc thao túng hành vi người dùng.

Về mặt tổ chức, việc quản lý rủi ro liên quan đến AI được phân định rõ ràng giữa các đơn vị nghiệp vụ (chịu trách nhiệm về rủi ro kinh doanh) và bộ phận Công nghệ thông tin (phụ trách phân tích kỹ thuật và an ninh mạng). Ủy ban Công nghệ Thông tin và An ninh Thông tin (Comitê de Tecnologia e Segurança da Informação) giữ vai trò then chốt trong việc phê duyệt các dự án, đánh giá rủi ro đạo đức và giám sát hiệu quả của các công cụ AI. Một điều khoản đáng chú ý trong chính sách này là việc cấm các nhà cung cấp bên ngoài sử dụng dữ liệu của Cơ quan Thuế Liên bang để huấn luyện hoặc phát triển các mô hình AI riêng của họ, nhằm bảo vệ tính bảo mật quốc gia.

Dù được xây dựng bài bản, văn bản này vẫn vấp phải những ý kiến trái chiều từ giới phân tích về tính pháp lý. Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu một nghị định hành chính nội bộ có đủ thẩm quyền để điều chỉnh những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền lợi của người nộp thuế, như tiêu chí lựa chọn đối tượng thanh tra hay quy trình áp đặt mức phạt. Có quan điểm cho rằng, theo nguyên tắc bảo lưu pháp lý, những nội dung nhạy cảm này cần được quy định cụ thể trong một đạo luật do Quốc hội Quốc gia thông qua. Trong khi RFB khẳng định đây là bước tiến quan trọng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia vào năm 2026, các nhà quan sát cảnh báo về khả năng xảy ra các tranh chấp pháp lý xoay quanh giới hạn quyền lực hành chính.

Xét trên quy mô rộng hơn, bước đi này hoàn toàn khớp với tham vọng của Brazil trong Kế hoạch PBIA 2024–2028, với khoản ngân sách đầu tư lên tới 23 tỷ Real Brazil trong vòng 4 năm. Khoản đầu tư khổng lồ này nhằm phát triển hạ tầng công nghệ hiện đại, bao gồm việc sở hữu một trong năm siêu máy tính mạnh nhất hành tinh. Mục tiêu cuối cùng của PBIA không chỉ dừng lại ở việc cải thiện dịch vụ công mà còn định vị Brazil như một trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu về AI. Do đó, Nghị định RFB số 647/2026 không chỉ là một quy định kỹ thuật mà còn là minh chứng cho nỗ lực cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân trong quản lý thuế hiện đại.