Braziliaanse belastingdienst keurt AI-beleid goed met Verordening RFB nr. 647/2026

Op 5 februari 2026 heeft de Braziliaanse federale belastingdienst, officieel bekend als de Receita Federal do Brasil (RFB), een belangrijke stap gezet in de digitale transformatie door haar beleid inzake kunstmatige intelligentie (AI) te formaliseren. Dit beleid is vastgelegd in Verordening RFB nr. 647/2026, een normatief kader dat de essentiële principes en veiligheidswaarborgen definieert voor de integratie van AI binnen de overheidsorganisatie. Het besluit reguleert de volledige levenscyclus van AI-systemen, van de eerste ontwikkelingsfase en de inkoop tot aan de voortdurende monitoring en de uiteindelijke buitengebruikstelling, met als doel volledige naleving van de wet en de bescherming van de privacy van burgers te garanderen.

Dit nieuwe beleid is nauw verweven met de ambities van het Braziliaanse Plan voor Kunstmatige Intelligentie (PBIA) voor de periode 2024–2028, dat Brazilië op de kaart moet zetten als een wereldleider in AI-beheer. Een fundamenteel aspect van de nieuwe verordening is de strikte eis voor menselijk toezicht, waardoor de mogelijkheid dat algoritmen volledig zelfstandig beslissingen nemen, categorisch wordt uitgesloten. Binnen de operationele processen van de RFB vervult kunstmatige intelligentie louter een ondersteunende functie; het systeem kan data analyseren en voorbereidend werk verrichten, maar de finale beslissingsbevoegdheid blijft te allen tijde voorbehouden aan een bevoegd ambtenaar.

Deze strategische keuze onderstreept de wens van de dienst om technologische innovaties in te zetten voor een hogere efficiëntie, vergelijkbaar met eerdere systemen voor fraudedetectie die eveneens onder menselijke supervisie stonden. De verordening stelt bovendien dat alle nieuwe systemen moeten beschikken over eigenschappen zoals transparantie, uitlegbaarheid en controleerbaarheid. Om ongewenste vooroordelen te vermijden, is een strikte traceerbaarheid van gegevens verplicht. Daarnaast legt de verordening een verbod op het gebruik van technologieën die in strijd zijn met fundamentele rechten, waaronder systemen voor massale surveillance of technieken die bedoeld zijn om het gedrag van burgers te manipuleren.

Het beheer van de risico's die gepaard gaan met AI is zorgvuldig verdeeld tussen de operationele afdelingen, die zich richten op de zakelijke risico's, en de IT-afdeling, die verantwoordelijk is voor de technische veiligheid en analyse. Het Comité voor Informatietechnologie en Informatiebeveiliging (Comitê de Tecnologia e Segurança da Informação) speelt een centrale rol bij het nemen van besluiten over ethische en strategische kwesties. Dit comité keurt projecten goed en ziet toe op de prestaties van de gebruikte instrumenten. Opmerkelijk is dat in contracten met externe dienstverleners expliciet is vastgelegd dat gegevens van de federale belastingdienst niet mogen worden gebruikt voor het trainen van externe AI-modellen.

Hoewel het document intern grondig is voorbereid, hebben juridische analisten vragen gesteld over de rechtsgeldigheid van de toepassing ervan. Er is een levendig debat ontstaan over de vraag of een interne administratieve handeling voldoende is om zaken te regelen die de rechten van belastingbetalers direct beïnvloeden, zoals de selectie voor controles of het opleggen van sancties. Sommigen beweren dat dergelijke bevoegdheden, op basis van het legaliteitsbeginsel, vastgelegd zouden moeten worden in een wet die door het Nationaal Congres is goedgekeurd. Terwijl de RFB haar toewijding aan ethische technologie in de context van de digitalisering van 2026 bevestigt, wijzen experts op mogelijke juridische conflicten over de reikwijdte van de administratieve macht.

In een bredere maatschappelijke context sluit deze maatregel aan bij de nationale doelstellingen van het PBIA 2024–2028. Dit plan omvat een investeringsprogramma van 23 miljard Braziliaanse real over vier jaar voor de ontwikkeling van technologische infrastructuur, waaronder de bouw van een van de vijf krachtigste supercomputers ter wereld. Het doel van het PBIA is niet alleen het verbeteren van de publieke dienstverlening, maar ook het versterken van Brazilië als een internationaal centrum voor AI-innovatie. Hiermee markeert Verordening RFB nr. 647/2026 een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van een verantwoord belastingstelsel dat een evenwicht vindt tussen technologische vooruitgang en juridische zorgvuldigheid.