Brazylijska Federalna Służba Podatkowa wdraża nową politykę AI: Rozporządzenie RFB nr 647/2026 wyznacza standardy etyczne

5 lutego 2026 roku stał się przełomową datą dla brazylijskiej administracji skarbowej. Federalna Służba Podatkowa Brazylii (Receita Federal do Brasil, RFB) oficjalnie usankcjonowała swoją strategię dotyczącą sztucznej inteligencji poprzez wydanie Rozporządzenia RFB nr 647/2026. Ten akt normatywny precyzyjnie określa zasady, wytyczne oraz mechanizmy ochronne, które mają na celu odpowiedzialne wdrażanie technologii AI w struktury urzędu. Nowa inicjatywa reguluje pełny cykl życia systemów algorytmicznych – od fazy projektowania i zawierania umów, aż po bieżący monitoring i ostateczne wycofanie z eksploatacji, kładąc szczególny nacisk na ochronę danych osobowych i poufnych informacji obywateli.

Przyjęta polityka stanowi integralną część szerszej wizji państwa, harmonizując działania RFB z Brazylijskim Planem Sztucznej Inteligencji (PBIA) na lata 2024–2028. Głównym celem tej strategii jest ugruntowanie pozycji Brazylii jako światowego lidera w obszarze zarządzania nowoczesnymi technologiami. Kluczowym filarem nowo zatwierdzonych przepisów jest wymóg bezwzględnego nadzoru ludzkiego nad procesami technologicznymi. Wyklucza to jakąkolwiek możliwość podejmowania autonomicznych decyzji przez algorytmy. W strukturach RFB sztuczna inteligencja pełni rolę wyłącznie pomocniczą, wspierając analizę i wstępną selekcję danych, podczas gdy ostateczne rozstrzygnięcia zawsze pozostają w gestii urzędnika państwowego.

Takie podejście jest naturalną ewolucją dążeń urzędu do zwiększenia efektywności operacyjnej, co było widoczne już we wcześniej stosowanych systemach wykrywania oszustw, również działających pod ścisłą kontrolą człowieka. Rozporządzenie nakłada na wdrażane systemy rygorystyczne wymogi dotyczące wyjaśnialności, przejrzystości oraz możliwości audytu. Każdy proces musi być w pełni identyfikowalny, aby skutecznie eliminować ryzyko stronniczości algorytmów. Co więcej, dokument wprowadza surowe zakazy stosowania technologii godzących w prawa podstawowe, takich jak narzędzia do masowej inwigilacji czy mechanizmy manipulowania zachowaniami obywateli.

Zarządzanie ryzykiem związanym z wykorzystaniem AI zostało precyzyjnie rozdzielone pomiędzy jednostki operacyjne, odpowiedzialne za ryzyka biznesowe, a departament IT, zajmujący się aspektami technicznymi i bezpieczeństwem. Centralną rolę w procesach decyzyjnych dotyczących etyki i strategii odgrywa Komitet ds. Technologii Informacyjnych i Bezpieczeństwa Informacji (Comitê de Tecnologia e Segurança da Informação). To właśnie to gremium zatwierdza kluczowe projekty i nadzoruje wydajność wdrożonych narzędzi. Warto podkreślić, że w umowach z zewnętrznymi dostawcami wprowadzono kategoryczny zakaz wykorzystywania danych Federalnej Służby Podatkowej do trenowania modeli należących do podmiotów trzecich.

Mimo starannego przygotowania dokumentu, wywołał on ożywioną dyskusję wśród analityków prawnych. Głównym punktem sporu jest kwestia podstawy prawnej stosowania tych przepisów w sprawach bezpośrednio dotykających praw podatników, takich jak typowanie do kontroli czy nakładanie kar finansowych. Pojawiły się głosy, że ze względu na zasadę rezerwy ustawowej, tak wrażliwe aspekty powinny być regulowane ustawą zatwierdzoną przez Kongres Narodowy, a nie jedynie wewnętrznym aktem administracyjnym. Choć RFB podkreśla swoje zaangażowanie w etyczną cyfryzację państwa w 2026 roku, eksperci wskazują na potencjalne spory sądowe dotyczące granic władzy administracyjnej w tej materii.

Patrząc z szerszej perspektywy, działania te wpisują się w ambitne cele narodowe zawarte w PBIA 2024–2028. Plan ten przewiduje gigantyczne inwestycje rzędu 23 miliardów reali brazylijskich w ciągu czterech lat, przeznaczone na rozwój infrastruktury technologicznej, w tym budowę jednego z pięciu najpotężniejszych superkomputerów na świecie. Celem PBIA jest nie tylko optymalizacja usług publicznych, ale także wzmocnienie Brazylii jako globalnego centrum innowacji. W tym kontekście Rozporządzenie RFB nr 647/2026 stanowi istotny krok w stronę budowy nowoczesnej administracji skarbowej, która stara się zachować równowagę między postępem technologicznym a ochroną praw obywatelskich i rozwagą prawną.