Xác nhận Sự hiện diện của Bò biển Châu Phi trong Hệ thống Sông Kouilou, Congo

Một nỗ lực bảo tồn quan trọng đã chính thức xác nhận sự tồn tại của loài Bò biển Châu Phi (*Trichechus senegalensis*) trong hệ thống Sông Kouilou thuộc Cộng hòa Congo. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến khoa học đáng kể, vì trước đây, khu vực sông cụ thể này chưa từng được ghi nhận có sự hiện diện của loài động vật có vú ăn cỏ dưới nước dễ bị tổn thương này. Sự hợp tác chiến lược giữa hiệp hội Tursiops có trụ sở tại Mallorca và Viện Jane Goodall là yếu tố then chốt, cung cấp cơ sở vững chắc để mở rộng Khu bảo tồn Thiên nhiên Tchinpounga, một khu vực quan trọng đa dạng sinh học (KBA) có diện tích khoảng 534 km2 ở phía nam ven biển Congo.

Các nhà nghiên cứu đã báo cáo những lần nhìn thấy trực tiếp, bao gồm cả một cặp mẹ và con non, mặc dù việc quan sát gặp nhiều thách thức do đặc tính nước đục của dòng sông. Để vượt qua những trở ngại này, nhóm Tursiops đã triển khai các thiết bị thu âm dưới nước (hydrophone) để thu thập dữ liệu âm sinh học và tiến hành đào tạo chuyên sâu cho nhân viên địa phương về các kỹ thuật giám sát. Những phát hiện gần đây, đặc biệt là các nghiên cứu năm 2025 sử dụng phương pháp DNA môi trường (eDNA) và máy quay dưới nước, đã củng cố thêm sự hiện diện của bò biển trong Sông Kouilou. Các công nghệ tiên tiến như eDNA đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc phát hiện các loài khó nắm bắt như bò biển, vốn thường sống trong môi trường đục hoặc thảm thực vật dày đặc.

Việc xác nhận này làm nổi bật tính dễ bị tổn thương của *Trichechus senegalensis*, loài được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp vào loại Dễ bị tổn thương và được liệt kê trong Phụ lục I của CITES. Bò biển Châu Phi là loài duy nhất thuộc chi Bò biển được tìm thấy ở Cựu Thế giới, khác biệt với các loài Bò biển Amazon và Bò biển Tây Ấn. Các mối đe dọa đối với loài này trên khắp phạm vi phân bố rộng lớn của chúng, bao gồm săn trộm, mất môi trường sống và bị mắc kẹt ngẫu nhiên trong lưới đánh cá, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp bảo tồn cụ thể.

Các đề xuất bảo tồn được đưa ra sau phát hiện này bao gồm việc thiết lập các khu vực cấm tàu thuyền máy hoạt động trong hệ thống sông, nhằm giảm thiểu sự xáo trộn đối với loài vật này. Viện Jane Goodall, với cách tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm, đã quản lý Khu bảo tồn Tchimpounga cùng với Chính phủ Congo, tập trung vào việc liên kết bảo vệ động vật hoang dã với phúc lợi con người. Ngoài ra, các nghiên cứu khác ở Congo, như chương trình của CSO HELP Congo tại Vườn Quốc gia Conkouati-Douli kể từ năm 2023, đã sử dụng máy quay dưới nước để ghi lại hơn 150 giờ cảnh quay, lần đầu tiên trên toàn cầu về *Trichechus senegalensis* trong môi trường sống tự nhiên của chúng.

Việc xác nhận bò biển Châu Phi trong Sông Kouilou mở rộng hiểu biết về phạm vi phân bố của chúng, vốn trải dài từ Senegal đến Angola. Các nghiên cứu trước đây ở lưu vực sông Congo đã chỉ ra rằng quần thể bò biển ở cửa sông Congo đang gặp nguy hiểm do các mối đe dọa như săn trộm và mất môi trường sống, đòi hỏi phải có hành động bảo tồn khẩn cấp. Những nỗ lực khoa học mới nhất này, sử dụng các phương pháp hiện đại, cung cấp dữ liệu mới và chi tiết hơn để hướng dẫn các chiến lược bảo tồn thực tế và được cộng đồng chấp nhận, bảo vệ loài sinh vật biển hiền lành này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.