Zsynchronizowane Obserwacje Komety Międzygwiazdowej 3I/ATLAS przez Teleskopy Gemini i Europa Clipper przed Przelotem Obok Jowisza

Badanie komety międzygwiazdowej 3I/ATLAS (C/2025 N1 (ATLAS)), której odkrycie miało miejsce w lipcu 2025 roku, stanowi dla astronomów wyjątkową szansę na zgłębienie pierwotnej materii uformowanej poza granicami Układu Słonecznego. Ten obiekt, będący trzecim potwierdzonym gościem z przestrzeni międzygwiezdnej po 1I/ʻOumuamua (2017) i 2I/Borisov (2019), szacunkowo może mieć nawet siedem miliardów lat. Oznacza to, że jest to potencjalnie najstarsze obserwowane ciało, starsze nawet od samego Słońca. Kometa minęła peryhelium 29 października 2025 roku, a swoje największe zbliżenie do Ziemi osiągnęła 19 grudnia 2025 roku, przelatując w odległości około 269 milionów kilometrów (1,8 jednostki astronomicznej). Najważniejsze wydarzenie, bliski przelot obok Jowisza, zaplanowano na 16 marca 2026 roku. Wówczas kometa znajdzie się w odległości około 53,6 miliona kilometrów od gazowego olbrzyma, co nieodwracalnie zmieni jej trajektorię, kierując ją na orbitę hiperboliczną poza Układ Słoneczny.

Połączenie wysiłków naziemnych i kosmicznych zaowocowało pozyskaniem cennych danych pod koniec 2025 roku. Teleskop Gemini North zlokalizowany na Hawajach zdołał zarejestrować szczegółowe obrazy oraz widma komety 26 listopada 2025 roku. Obserwacje te ujawniły zwartą komę – czyli otoczkę gazu i pyłu otaczającą lodowe jądro obiektu. Równolegle, 6 listopada 2025 roku, sonda NASA Europa Clipper, zmierzająca w kierunku Jowisza, przeprowadziła własne pomiary z dystansu około 164 milionów kilometrów. Instrument Europa-UVS znajdujący się na pokładzie sondy, pierwotnie przeznaczony do badania Europy, został wykorzystany do zebrania informacji o składzie komy, w tym proporcjach gazów do pyłu.

Obserwacje wykonane przez Europa Clipper dostarczyły unikalnej perspektywy, ponieważ trajektoria komety przebiegała między sondą a Słońcem. Umożliwiło to instrumentowi UVS zarejestrowanie warkoczy „wzdłuż strumienia”, podczas gdy obserwacje naziemne były utrudnione przez zakłócenia słoneczne. Przyrząd wykrył obecność takich pierwiastków jak tlen i wodór, co potwierdza dane wskazujące na okres intensywnej aktywności komety (odgazowania) po minięciu peryhelium. Ponadto, w ramach kompleksowej analizy, zarejestrowano sygnały radiowe pochodzące od 3I/ATLAS ze statystyczną istotnością detekcji przekraczającą 10 sigma. Jest to silne naukowe potwierdzenie emisji radiowej, prawdopodobnie związanej z procesami pyłowymi lub plazmowymi. Warto jednak odnotować, że projekt Breakthrough Listen, wykorzystujący teleskop Green Bank 18 grudnia 2025 roku, nie zidentyfikował żadnych sztucznych sygnatur technologicznych.

W środowisku naukowym wciąż trwają dyskusje na temat natury zaobserwowanych anomalii, w tym niewielkiego przyspieszenia niegrawitacyjnego oraz zmian barwy. Wzbudziło to spekulacje dotyczące ewentualnego pochodzenia technologicznego, które między innymi wysunął Avi Loeb. Niemniej jednak, dominujący konsensus, wspierany przez brak wykrycia sygnatur technicznych, skłania się ku naturalnemu zjawisku astrofizycznemu. Niektóre badania sugerują, że nietypowy skład chemiczny, charakteryzujący się podwyższoną zawartością tlenku węgla i dwutlenku węgla, może być efektem miliardów lat oddziaływania galaktycznych promieni kosmicznych na powierzchnię obiektu w przestrzeni międzygwiezdnej. Koordynacja działań tak znaczących instytucji jak Uniwersytet Harvarda (Avi Loeb), NASA (Europa Clipper, Juno) oraz Obserwatorium Gemini, świadczy o wysokim poziomie współpracy międzynarodowej. Obecność sondy Juno, już orbitującej wokół Jowisza, stawia ją w dogodnej pozycji do potencjalnych obserwacji zbliżenia 3I/ATLAS w marcu 2026 roku. Zakończenie tranzytu komety po grawitacyjnym oddziaływaniu z Jowiszem sprawia, że dane zebrane pod koniec 2025 roku mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia składu i dynamiki najstarszej materii międzygwiezdnej.