Quan sát Đồng bộ Sao chổi Liên sao 3I/ATLAS bằng Kính viễn vọng Gemini và Europa Clipper trước khi Bay qua Sao Mộc

Việc nghiên cứu sao chổi liên sao 3I/ATLAS (C/2025 N1 (ATLAS)), được phát hiện vào tháng 7 năm 2025, mang đến cho các nhà thiên văn học cơ hội hiếm có để khảo sát vật chất nguyên sơ hình thành bên ngoài Hệ Mặt Trời. Vật thể này, là vị khách liên sao được xác nhận thứ ba sau 1I/ʻOumuamua (năm 2017) và 2I/Borisov (năm 2019), được ước tính có thể đã hình thành cách đây bảy tỷ năm. Điều này khiến nó trở thành thiên thể cổ xưa nhất từng được quan sát, thậm chí còn già hơn cả Mặt Trời của chúng ta. Sao chổi đã đi qua điểm cận nhật vào ngày 29 tháng 10 năm 2025 và đạt khoảng cách tiếp cận Trái Đất gần nhất vào ngày 19 tháng 12 năm 2025, cách khoảng 269 triệu kilômét (tương đương 1,8 đơn vị thiên văn). Sắp tới, một cuộc bay qua gần Sao Mộc được lên kế hoạch vào ngày 16 tháng 3 năm 2026, khi sao chổi sẽ đi qua cách hành tinh khí khổng lồ này khoảng 53,6 triệu kilômét. Sự kiện này sẽ vĩnh viễn thay đổi quỹ đạo của nó, đẩy nó ra khỏi Hệ Mặt Trời theo một đường bay hyperbol.

Những nỗ lực phối hợp giữa các cơ sở quan sát trên mặt đất và trong không gian đã thu thập được những dữ liệu vô giá vào cuối năm 2025. Cụ thể, Kính viễn vọng Gemini North tại Hawaii đã ghi lại được các hình ảnh và phổ chi tiết của sao chổi vào ngày 26 tháng 11 năm 2025, cho thấy một cái bao (coma) nhỏ gọn – tức là đám mây khí và bụi bao quanh lõi băng. Song song đó, vào ngày 6 tháng 11 năm 2025, tàu vũ trụ Europa Clipper của NASA, đang trên đường đến Sao Mộc, cũng đã tiến hành quan sát từ khoảng cách xấp xỉ 164 triệu kilômét. Thiết bị Europa-UVS trên tàu Clipper, ban đầu được thiết kế để nghiên cứu Europa, đã được tận dụng để thu thập thông tin về thành phần của cái bao, bao gồm cả tỷ lệ giữa khí và bụi.

Quan sát từ Europa Clipper mang lại một góc nhìn độc đáo. Do quỹ đạo của sao chổi đi qua giữa tàu thăm dò và Mặt Trời, thiết bị UVS đã có thể ghi lại được các đuôi sao chổi theo hướng “dòng chảy”, trong khi các quan sát từ mặt đất lại gặp khó khăn do bị ánh sáng Mặt Trời che khuất. Thiết bị này đã phát hiện ra các nguyên tố như oxy và hydro, qua đó củng cố các dữ liệu về giai đoạn hoạt động mạnh mẽ (thoát khí) của sao chổi sau khi nó đi qua điểm cận nhật. Thêm vào đó, trong khuôn khổ nghiên cứu tổng thể, các tín hiệu vô tuyến từ 3I/ATLAS đã được ghi nhận với mức độ ý nghĩa thống kê vượt quá 10 sigma, xác nhận khoa học về bức xạ vô tuyến, có thể liên quan đến các quá trình plasma hoặc bụi. Tuy nhiên, dự án Breakthrough Listen, sử dụng kính viễn vọng Green Bank vào ngày 18 tháng 12 năm 2025, đã không tìm thấy bất kỳ dấu hiệu công nghệ nhân tạo nào.

Trong cộng đồng khoa học, các cuộc thảo luận vẫn đang tiếp diễn về bản chất của những điểm bất thường, bao gồm sự gia tốc không hấp dẫn nhỏ và những thay đổi về màu sắc. Điều này đã dấy lên những đồn đoán về nguồn gốc công nghệ, được đề cập bởi những người như Avi Loeb. Mặc dù vậy, sự đồng thuận chủ đạo, được củng cố bởi việc không phát hiện ra các dấu hiệu công nghệ, vẫn nghiêng về một hiện tượng vật lý thiên văn tự nhiên. Một số nghiên cứu cho rằng thành phần hóa học khác thường, với hàm lượng carbon monoxide và carbon dioxide tăng cao, có thể là kết quả của hàng tỷ năm bị các tia vũ trụ thiên hà bắn phá trên bề mặt của vật thể này trong không gian liên sao.

Sự phối hợp nỗ lực giữa các viện nghiên cứu như Harvard (Avi Loeb), NASA (với Europa Clipper và Juno) và Đài quan sát Gemini nhấn mạnh mức độ hợp tác quốc tế cao độ. Sự hiện diện của tàu thăm dò Juno, vốn đã ở trên quỹ đạo Sao Mộc, đặt nó vào vị trí thuận lợi để có thể quan sát sự kiện sao chổi 3I/ATLAS tiếp cận gần vào tháng 3 năm 2026. Việc sao chổi hoàn tất hành trình sau tương tác hấp dẫn với Sao Mộc khiến dữ liệu được thu thập vào cuối năm 2025 trở nên cực kỳ quan trọng để hiểu rõ hơn về thành phần và động lực học của vật chất liên sao cổ xưa này.