Gezamenlijke Observaties van Interstellaire Komeet 3I/ATLAS door Gemini en Europa Clipper Voorbij Jupiter

De studie van de interstellaire komeet 3I/ATLAS (C/2025 N1 (ATLAS)), die in juli 2025 werd ontdekt, biedt astronomen een zeldzame kans om ongerept materiaal te onderzoeken dat buiten ons eigen zonnestelsel is gevormd. Dit hemellichaam is de derde bevestigde interstellaire bezoeker, na 1I/ʻOumuamua (2017) en 2I/Borisov (2019). Schattingen suggereren dat deze komeet een leeftijd van mogelijk wel zeven miljard jaar heeft, wat het potentieel tot het oudste waargenomen object maakt, ouder dan de Zon zelf. De komeet bereikte zijn perihelium op 29 oktober 2025 en kwam op 19 december 2025 het dichtst bij de Aarde, op een afstand van circa 269 miljoen kilometer (1,8 Astronomische Eenheden). Een cruciale, geplande gebeurtenis is de nauwe nadering tot Jupiter op 16 maart 2026, waarbij de komeet op ongeveer 53,6 miljoen kilometer van de gasreus zal passeren. Deze passage zal zijn baan definitief wijzigen, waardoor hij op een hyperbolische koers de ruimte uit wordt geslingerd.

Dankzij gecoördineerde inspanningen van zowel grondgebonden telescopen als ruimtevaartuigen konden eind 2025 waardevolle data worden verzameld. De Gemini North-telescoop op Hawaï maakte op 26 november 2025 gedetailleerde beelden en spectra van de komeet, die een compacte coma – de wolk van gas en stof rond de ijzige kern – onthulden. Tegelijkertijd, op 6 november 2025, voerde NASA’s Europa Clipper, op weg naar Jupiter, observaties uit vanaf een afstand van ongeveer 164 miljoen kilometer. Het Europa-UVS instrument aan boord van de Clipper, oorspronkelijk ontworpen voor de studie van Europa, werd ingezet om informatie te verkrijgen over de samenstelling van de coma, inclusief de verhouding tussen gassen en stof.

De metingen van de Europa Clipper boden een uniek perspectief. Omdat de baan van de komeet tussen het ruimtevaartuig en de Zon lag, kon de UVS staarten 'stroomopwaarts' vastleggen, terwijl aardse waarnemingen door de invloed van de Zon werden bemoeilijkt. Het instrument detecteerde elementen zoals zuurstof en waterstof, wat de bevindingen bevestigt over de periode van intense activiteit (ontgassing) na het passeren van het perihelium. Bovendien werden in het kader van dit brede onderzoek radiosignalen van 3I/ATLAS geregistreerd met een statistische significantie van meer dan 10 sigma, wat een wetenschappelijke bevestiging vormt van radio-emissie, waarschijnlijk gerelateerd aan stof of plasmafenomenen. Het Breakthrough Listen-project, dat op 18 december 2025 gebruikmaakte van de Green Bank-telescoop, meldde echter geen detectie van kunstmatige technosignaturen.

Binnen de wetenschappelijke gemeenschap wordt nog volop gediscussieerd over de aard van de waargenomen anomalieën, zoals de lichte niet-gravitationele versnelling en kleurveranderingen. Dit heeft geleid tot speculaties over een mogelijke technologische oorsprong, mede aangezwengeld door Avi Loeb. Desondanks handhaaft de heersende consensus, gesteund door het uitblijven van technologische signalen, dat het om een natuurlijk astrofysisch verschijnsel gaat. Sommige studies suggereren dat de ongebruikelijke chemische samenstelling, met een verhoogd gehalte aan koolmonoxide en kooldioxide, het resultaat kan zijn van miljarden jaren blootstelling aan galactische kosmische straling op het oppervlak in de interstellaire ruimte.

De gecoördineerde inzet van instituten zoals Harvard (vertegenwoordigd door Avi Loeb), NASA (met de Europa Clipper en Juno) en de Gemini Observatory, benadrukt de hoge mate van internationale samenwerking die nodig is voor dergelijke observaties. De aanwezigheid van de Juno-sonde, die zich reeds in een baan rond Jupiter bevindt, plaatst deze in een gunstige positie voor mogelijke waarnemingen tijdens de nadering van 3I/ATLAS in maart 2026. De afronding van de transit van de komeet na de zwaartekrachtsinvloed van Jupiter maakt de gegevens, verzameld in de laatste maanden van 2025, van cruciaal belang voor het ontrafelen van de samenstelling en dynamiek van dit oeroude interstellaire materiaal.