Nowa Zelandia Proponuje Status Osoby Prawnej dla Wielorybów w Ustawie Tohorā Oranga

Wieloryby, uznawane za kluczowe dla zdrowia oceanów, odgrywają niezastąpioną rolę w obiegu składników odżywczych i sekwestracji węgla. Szacuje się, że jeden wieloryb może zmagazynować średnio około 33 ton dwutlenku węgla w ciągu swojego życia, co przewyższa zdolności sekwestracyjne drzew. Po śmierci, proces znany jako „whale fall”, kiedy ciała opadają na dno morskie, blokuje węgiel w osadach przez stulecia, stanowiąc naturalne rozwiązanie dla klimatu.

Populacje wielorybów wykazują zróżnicowane rezultaty w obliczu zagrożeń antropogenicznych i zmian klimatycznych. Populacja humbaka odnotowała znaczący powrót, szacowany obecnie na około 80 000 osobników, co potwierdziły badania z końca 2025 roku. W przeciwieństwie do tego, wieloryb biskoci na północnym Atlantyku napotyka skrajne niebezpieczeństwa, głównie z powodu zaplątania w sieci rybackie. W samych Stanach Zjednoczonych w 2023 roku odnotowano 64 udokumentowane przypadki zaplątania dużych wielorybów, co było wynikiem niższym niż średnia z poprzednich 16 lat wynosząca 71,8 przypadków.

Przełom legislacyjny nastąpił w Aotearoa Nowa Zelandia, gdzie 11 lutego 2026 roku wprowadzono ustawę Tohorā Oranga Bill. Inicjatywa ta, popierana przez Zieloną Partię i posła Teanau Tuiono, ma na celu nadanie wielorybom (tohorā) statusu osoby prawnej, co wiąże się z przyznaniem im praw w świetle prawa. Wcześniej w Nowej Zelandii status osoby prawnej nadano już elementom naturalnym, takim jak rzeka Whanganui czy obszar Te Urewera, odzwierciedlając światopogląd te ao Māori.

Proponowane prawa dla tohorā obejmują fundamentalne zasady, takie jak wolność przemieszczania się i migracji, ochronę naturalnych zachowań oraz prawo do kwitnienia w zdrowym środowisku morskim. Ustawodawstwo to, głęboko zakorzenione w te ao Māori, zakłada podejście relacyjne, odchodzące od modelu czysto eksploatacyjnego. W pracach nad koncepcją aktywnie uczestniczyły iwi Ngāti Wai oraz fundusz Hinemoana Halo Ocean Fund, mając na celu zmianę sposobu myślenia decydentów w zakresie prawa środowiskowego i morskiego.

Globalnie, debata o prawach zwierząt nabiera tempa, a badanie z 2025 roku wykazało, że masowe polowania z przeszłości mogły zmienić dziedzictwo genetyczne humbaków, ograniczając ich potencjał adaptacyjny. Ponadto, ocieplenie w północnym Atlantyku wymusza na płetwalach błękitnych, humbakach i płetwalach karłowatych zmianę diety z kryla na ryby. Te różnorodne wyzwania podkreślają pilną potrzebę nowych ram prawnych, takich jak proponowana ustawa w Nowej Zelandii, aby zapewnić przetrwanie i dobrobyt tym istotom kluczowym dla planety.