Oekraïne ruilt NAVO-lidmaatschap in voor Amerikaanse veiligheidsgaranties tijdens top in Berlijn

Maandag 15 december 2025 vormde een keerpunt in de diplomatieke pogingen om de oorlog in Oekraïne te beëindigen, met intensieve besprekingen in het Duitse Bondskanselarij in Berlijn. De onderhandelingen concentreerden zich op een door de Verenigde Staten bevorderd raamwerk, dat was teruggebracht tot twintig punten, na eerdere gesprekken op zondag 14 december 2025. De bijeenkomst werd georganiseerd door de Duitse bondskanselier Friedrich Merz.

Een significante concessie werd gedaan door de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy, die publiekelijk aangaf dat Kyiv bereid was zijn constitutionele streven naar NAVO-lidmaatschap op te geven. In ruil daarvoor eist Oekraïne robuuste, wettelijk bindende veiligheidsgaranties van de VS, Canada en Japan, gemodelleerd naar Artikel 5 van de NAVO. President Zelenskyy benadrukte dat dit een belangrijk compromis was, maar stelde onmiddellijk dat elke vredesovereenkomst de huidige frontlinies moest weerspiegelen, waarbij territoriale concessies absoluut werden afgewezen.

De Amerikaanse president Donald Trump uitte zijn optimisme na eerdere ontmoetingen met Poetin eerder in december. Bondskanselier Merz noemde het Amerikaanse aanbod een "belangrijke stap voorwaarts" in het potentieel vredesproces. De diplomatieke bijeenkomst zou later op de dag uitbreiden met de verwachte komst van diverse Europese staatshoofden, waaronder de premiers van Polen (Donald Tusk) en het Verenigd Koninkrijk (Keir Starmer), de presidenten van Frankrijk (Emmanuel Macron) en Finland (Alexander Stubb), en de Italiaanse premier Giorgia Meloni, evenals de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Deze leiders committeerden zich aan een door Europa geleide 'multinationale strijdmacht', ondersteund door de VS, om de Oekraïense militaire capaciteit te herbouwen en het luchtruim en de zeeën te beveiligen, mogelijk opererend binnen Oekraïne na een staakt-het-vuren. De afgesproken vredessterkte van het Oekraïense leger zou op 800.000 manschappen moeten blijven, wat tegengesteld is aan de Russische eisen tot aanzienlijke troepenreducties. De Amerikaanse delegatie bestond uit speciaal gezant Steve Witkoff en Jared Kushner, die informele onderhandelingen met de Russische vertegenwoordiger Kirill Dmitriev eerder leidde.

Wat betreft de financiële component, de inzet van bevroren Russische activa, geschat op $150 tot $200 miljard, wordt gezien als een potentiële garantie die Oekraïne jaarlijks $40 tot $45 miljard zou kunnen opleveren voor herstel of defensie. De Europese Unie bevroor op 12 december 2025 voor onbepaalde tijd ongeveer €210 miljard aan activa. Echter, premier Tusk merkte op dat de daadwerkelijke toewijzing voor wederopbouw nog ver weg is, aangezien de VS meent dat besprekingen over de inbeslagname van activa de onderhandelingen met Poetin bemoeilijken. De VN en de Wereldbank schatten de totale wederopbouwkosten op circa €400 miljard.

Publieke opiniepeilingen in Oekraïne wijzen uit dat 72% van de bevolking een bevriezing van de situatie langs de huidige lijnen accepteert mits veiligheidsgaranties worden ingewilligd, terwijl 75% landconcessies zonder dergelijke waarborgen afwijst. De Russische reactie bleef gereserveerd; Kremlinwoordvoerder Dmitry Peskov waarschuwde voor "trucs gericht op tijdrekken", terwijl Russische expert Fyodor Lukyanov verklaarde dat Moskou geen geclaimde gebieden zou opgeven. Cruciale onzekerheden blijven bestaan over de goedkeuring van de Amerikaanse garanties door de Senaat en de uiteindelijke instemming van president Vladimir Poetin met een staakt-het-vuren. Deze diplomatieke inspanningen vonden plaats na een recente Oekraïense UUV-aanval op een Russische Kilo-klasse onderzeeër in Novorossiysk in de nacht van 14 op 15 december 2025.