Bộ Tài chính Mỹ tạm thời nới lỏng lệnh trừng phạt dầu mỏ Nga trong bối cảnh khủng hoảng eo biển Hormuz

Vào thứ Năm, ngày 12 tháng 3 năm 2026, Bộ Tài chính Hoa Kỳ, thông qua Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), đã chính thức công bố một quyết định quan trọng nhằm nới lỏng tạm thời các hạn chế đối với việc xuất khẩu dầu mỏ từ Nga. Biện pháp này được cụ thể hóa dưới hình thức Giấy phép Tổng quát số 134, cho phép các hoạt động bốc dỡ và bán dầu thô cũng như các sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Nga, với điều kiện hàng hóa đã được đưa lên tàu vận tải chậm nhất là vào ngày 12 tháng 3 năm 2026. Quyết định này có hiệu lực giới hạn đến hết ngày 11 tháng 4 năm 2026. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã mô tả bước đi này là một "biện pháp ngắn hạn và có tính chuyên biệt cao", nhằm mục tiêu trực tiếp là gia tăng nguồn cung toàn cầu và xoa dịu những áp lực đang đè nặng lên thị trường năng lượng quốc tế. Ông Bessent cũng đưa ra lời trấn an rằng chính quyền của Tổng thống Putin sẽ không thể thu được lợi nhuận đáng kể từ sự nới lỏng mang tính thời điểm này.

Nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi chính sách đột ngột này bắt nguồn từ sự leo thang căng thẳng nghiêm trọng tại khu vực Trung Đông, khởi đầu bằng các cuộc không kích của Hoa Kỳ và Israel nhắm vào Iran vào ngày 28 tháng 2 năm 2026. Sự kiện này đã khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – một trong những tuyến đường thủy chiến lược quan trọng nhất thế giới – rơi vào tình trạng tê liệt hoàn toàn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định rằng cuộc khủng hoảng Trung Đông lần này đã gây ra sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử, vượt xa quy mô của cuộc khủng hoảng kênh đào Suez năm 1956 và ảnh hưởng đến khoảng 10% tổng lượng xuất khẩu dầu toàn cầu. Để đối phó với cú sốc năng lượng này, Hoa Kỳ đã chủ động giải phóng 172 triệu thùng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của mình, đồng thời các thành viên khác của IEA cũng đồng ý giải phóng tổng cộng 400 triệu thùng dầu để ổn định thị trường.

Theo ước tính của ông Kirill Dmitriev, đại diện đặc biệt của Tổng thống Nga về hợp tác đầu tư và kinh tế với nước ngoài, việc dỡ bỏ hạn chế tạm thời này sẽ tác động đến khoảng 100 triệu thùng dầu của Nga hiện đang trong quá trình vận chuyển. Phát biểu vào thứ Sáu, ngày 13 tháng 3 năm 2026, ông Dmitriev khẳng định rằng cộng đồng quốc tế đang dần thừa nhận "vai trò mang tính hệ thống" của nguồn năng lượng Nga, đồng thời nhấn mạnh rằng việc ổn định thị trường toàn cầu là điều không thể thực hiện được nếu thiếu vắng nguồn cung từ Moscow. Tuy nhiên, Bộ trưởng Bessent vẫn kiên quyết cho rằng biện pháp này sẽ không mang lại "lợi ích tài chính đáng kể cho chính phủ Nga", bởi phần lớn doanh thu từ dầu mỏ của nước này được hình thành thông qua các khoản thuế đánh trực tiếp tại địa điểm khai thác thay vì tại khâu vận chuyển cuối cùng.

Các số liệu tài chính cho thấy vào tháng 2 năm 2026, doanh thu từ xuất khẩu dầu của Nga đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2022. Tuy nhiên, sự tăng vọt của giá dầu thế giới ngay sau khi xung đột bùng nổ đã giúp Moscow thu về khoảng 6 tỷ Euro doanh thu từ dầu khí chỉ trong hai tuần trước đó. Tại Đức, những biến động này đã gây ra tác động trực tiếp đến người tiêu dùng khi vào ngày 12 tháng 3 năm 2026, giá xăng Super E10 lần đầu tiên vượt ngưỡng 2,00 Euro/lít kể từ tháng 9 năm 2022. Sự kiện này diễn ra cùng thời điểm giá dầu thô thế giới có lúc vượt mốc 120 USD/thùng. Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil, người nhậm chức từ tháng 5 năm 2025, đã lên tiếng chỉ trích gay gắt các tập đoàn năng lượng, cáo buộc họ có hành vi "thỏa thuận ngầm về giá" để trục lợi từ tình hình bất ổn.

Về phía Điện Kremlin, người phát ngôn Dmitry Peskov vào ngày 13 tháng 3 đã nhận định hành động của Washington là một "sự trùng hợp ngẫu nhiên về lợi ích trong tình huống cụ thể" nhằm ổn định thị trường năng lượng, đồng thời thừa nhận rằng nếu không có khối lượng dầu lớn từ Nga, việc bình ổn giá cả là điều bất khả thi. Trong khi đó, Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller tái khẳng định cam kết của chính quyền Mỹ trong việc nỗ lực kéo giảm giá năng lượng. Việc tạm thời miễn trừ các lệnh trừng phạt – vốn được áp đặt sau khi Nga bắt đầu chiến dịch tại Ukraine vào năm 2022 – được xem là một bước đi thực dụng nhằm ngăn chặn tình trạng tắc nghẽn logistics cho các tàu đã bốc hàng, tuy nhiên giấy phép của OFAC vẫn nghiêm cấm tuyệt đối mọi giao dịch có liên quan đến Iran. Quyết định này cho thấy trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gay gắt, tính thực tiễn của thị trường đôi khi tạm thời được ưu tiên hơn các chế độ trừng phạt.