Hội đồng Chuyên gia Iran bầu ông Mojtaba Khamenei làm Lãnh đạo Tối cao dưới áp lực từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng

Cộng hòa Hồi giáo Iran đang trải qua một cuộc khủng hoảng kế vị đầy kịch tính sau khi cái chết của Lãnh đạo Tối cao, Đại giáo chủ Ali Khamenei, được xác nhận vào ngày 1 tháng 3 năm 2026. Sự kiện chấn động này diễn ra sau một chiến dịch không kích hiệp đồng giữa Hoa Kỳ và Israel nhắm vào Tehran vào thứ Bảy, ngày 28 tháng 2 năm 2026. Giữa tâm điểm của những biến động chính trị, ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai của cố lãnh đạo, đã được Hội đồng Chuyên gia gồm 88 thành viên bầu chọn làm người kế vị. Cơ quan giáo sĩ này, vốn nắm giữ quyền hạn hiến định trong việc bổ nhiệm và giám sát Lãnh đạo Tối cao, được cho là đã đưa ra quyết định dưới áp lực vô cùng lớn từ Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Ông Mojtaba Khamenei, một nhân vật chưa từng giữ bất kỳ chức vụ chính thức nào trong bộ máy nhà nước, được mô tả là một giáo sĩ có tư tưởng bảo thủ với những mối liên hệ mật thiết bên trong cấu trúc của IRGC. Việc từng phục vụ trong lực lượng vũ trang Iran thời kỳ Chiến tranh Iran-Iraq đã giúp ông xây dựng nền tảng quan hệ vững chắc với các tướng lĩnh cấp cao sau này. Trong suốt hơn hai thập kỷ, ông đã âm thầm điều hành quyền lực từ phía sau, đóng vai trò là người kiểm soát then chốt tại Văn phòng Lãnh đạo Tối cao, hay còn gọi là Beit-e Rahbari. Trước đó, vào năm 2019, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã áp đặt các lệnh trừng phạt đối với ông với cáo buộc thực hiện các nhiệm vụ chính thức thay mặt cho cha mình dù không có sự bổ nhiệm công khai.

Chiến dịch quân sự chung dẫn đến sự ra đi của Ali Khamenei cũng đã gây ra tổn thất nặng nề cho gia đình ông. Theo hãng tin Fars News Agency, một cơ quan truyền thông liên kết với IRGC, vợ, con gái, con rể và cháu trai của vị giáo chủ đều đã thiệt mạng trong vụ tấn công. Tuy nhiên, Mojtaba Khamenei đã sống sót sau các đợt oanh tạc nhắm vào dinh thự ở Tehran. Đây là lần thay đổi quyền lực mang tính cưỡng ép thứ hai trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo kể từ cuộc cách mạng năm 1979, sau lần chuyển giao quyền lực từ Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini sang Ali Khamenei vào năm 1989.

Tiến trình kế vị càng thêm phần gian nan khi địa điểm họp dự kiến của Hội đồng Chuyên gia tại Qom, một trong những trung tâm giáo sĩ Shiite quan trọng nhất, đã bị không quân Israel tấn công vào ngày 3 tháng 3 năm 2026. Để đảm bảo quá trình bầu chọn diễn ra không gián đoạn, các phương tiện truyền thông Iran đưa tin rằng các cuộc thảo luận đã được tổ chức thông qua một phương thức thay thế, được cho là trên nền tảng trực tuyến. Theo quy định của Hiến pháp, một hội đồng lâm thời bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian và ông Alireza Arafi đã được thiết lập để quản lý các công việc quốc gia cho đến khi người kế nhiệm chính thức hoàn tất thủ tục nhậm chức.

Các chuyên gia phân tích chỉ ra rằng mối quan hệ chặt chẽ giữa Mojtaba và IRGC — lực lượng đang nắm giữ sức mạnh kinh tế và chính trị khổng lồ — biến ông trở thành lựa chọn hàng đầu của giới tinh hoa quân sự nhằm bảo vệ sự ổn định nội bộ trước các áp lực từ bên ngoài. Ông Vali Nasr, một chuyên gia về Iran tại Đại học Johns Hopkins, nhận định rằng việc bầu chọn này đánh dấu sự chuyển giao quyền kiểm soát cốt lõi của chế độ vào tay phe diều hâu trong Vệ binh Cách mạng. Trong khi đó, nhà khoa học chính trị Amin Saikal cho rằng hệ thống quyền lực của Iran được xây dựng để đối phó với các tình huống khủng hoảng, và trong ngắn hạn, chế độ này có khả năng duy trì sự tồn tại nếu không có những rạn nứt lớn xảy ra trong khối an ninh.