Liên minh các bang tại Mỹ khởi kiện chính quyền Trump về việc áp thuế toàn cầu theo Mục 122

Vào thứ Năm, ngày 5 tháng 3 năm 2026, một liên minh hùng hậu bao gồm 22 tổng chưởng lý các bang cùng hai thống đốc thuộc Đảng Dân chủ đã chính thức khởi xướng một cuộc chiến pháp lý chống lại quyền hạn của Tổng thống Donald Trump trong việc áp đặt các mức thuế quan toàn cầu mới. Đơn kiện đã được đệ trình lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ tại New York. Hành động pháp lý này nhằm phản đối việc Tổng thống áp thuế nhập khẩu 15% đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới, một động thái mà các nguyên đơn cho rằng là sự lạm dụng nghiêm trọng quyền hành pháp.

Thách thức pháp lý này xuất hiện ngay sau phán quyết quan trọng của Tòa án Tối cao vào ngày 20 tháng 2 năm 2026, vốn đã hủy bỏ các mức thuế diện rộng trước đó của chính quyền Trump dựa trên Đạo luật Quyền năng Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Sau thất bại đó, chính quyền đã chuyển hướng sang sử dụng Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 — một điều khoản hiếm khi được sử dụng để áp thuế trong quá khứ. Ban đầu, vào ngày 24 tháng 2 năm 2026, chính quyền đã thiết lập mức thu 10% theo Mục 122, nhưng Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã sớm đưa ra tín hiệu về việc tăng mức thuế này lên 15%.

Dẫn đầu liên minh khởi kiện là các Tổng chưởng lý Dan Rayfield của bang Oregon, Letitia James của New York, Rob Bonta của California và Kris Mayes của Arizona. Các nguyên đơn lập luận rằng Mục 122 vốn được thiết kế để giải quyết các tình huống cụ thể như "thâm hụt cán cân thanh toán lớn và nghiêm trọng", chứ không phải là công cụ để lách phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao về IEEPA. Tổng chưởng lý Oregon, ông Dan Rayfield, nhấn mạnh rằng ưu tiên hàng đầu phải là hoàn trả tiền cho người dân thay vì leo thang các biện pháp thuế quan. Trong khi đó, Tổng chưởng lý Arizona Kris Mayes mô tả các hành động mới này là "sự chiếm đoạt quyền lực bất hợp pháp tương tự, chỉ là núp dưới bóng một đạo luật khác".

Theo quy định, Mục 122 cho phép áp đặt mức thuế lên tới 15% trong thời hạn tối đa 150 ngày mà không cần sự phê chuẩn từ Quốc hội. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent trước đó đã tuyên bố rằng trong khoảng thời gian này, chính quyền dự kiến sẽ hoàn tất các cuộc điều tra theo Mục 301 và Mục 232 để thiết lập lại một chế độ thuế quan dài hạn hơn. Phản ứng trước vụ kiện, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai khẳng định chính quyền sẽ "bảo vệ quyết liệt các hành động của Tổng thống trước tòa", đồng thời cho rằng ông đang sử dụng quyền hạn do Quốc hội cấp để giải quyết tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng.

Cuộc chiến pháp lý này diễn ra song song với các thủ tục tòa án nhằm đòi lại các khoản thanh toán thuế trước đó. Thẩm phán Richard Eaton của Tòa án Thương mại Quốc tế đã ban hành một phán quyết yêu cầu Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) hủy bỏ các mức thuế IEEPA và xem xét lại các hồ sơ đã quyết toán. Quyết định này có thể buộc chính phủ phải hoàn trả số tiền khổng lồ lên tới hơn 130 tỷ USD. Dự kiến, chính quyền Trump sẽ nộp đơn kháng cáo đối với phán quyết này của thẩm phán Eaton nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách.

Phản ứng từ cộng đồng quốc tế cũng đầy rẫy những lo ngại sâu sắc về các chính sách thương mại mới của Mỹ. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã bày tỏ sự quan ngại, nhấn mạnh tầm quan trọng của thượng tôn pháp luật và hệ thống kiểm soát và đối trọng trong quản trị quốc gia. Bên cạnh đó, các nguyên đơn cũng chỉ ra một kẽ hở pháp lý quan trọng: mặc dù Mục 122 yêu cầu việc áp dụng thuế phải mang tính "rộng rãi và đồng nhất", nhưng chính quyền lại đưa ra các ngoại lệ cho một số hàng hóa nhất định, chẳng hạn như những mặt hàng thuộc hiệp định USMCA. Điều này bị cáo buộc là vi phạm trực tiếp các quy định bắt buộc của chính điều khoản pháp lý mà chính quyền đang viện dẫn.