Nam Phi triển khai thí điểm tuần làm việc 4 ngày tại các trung tâm kinh tế trọng điểm từ tháng 1 năm 2026

Bắt đầu từ cuối tháng 1 năm 2026, Cộng hòa Nam Phi sẽ chính thức khởi động một dự án thí điểm mang tính đột phá kéo dài sáu tháng nhằm thử nghiệm mô hình tuần làm việc bốn ngày. Chương trình thực nghiệm quy mô lớn này dự kiến sẽ thu hút sự tham gia của hơn 150 doanh nghiệp thuộc cả khối tư nhân và cơ quan nhà nước tại ba khu vực kinh tế trọng điểm của đất nước: Gauteng, KwaZulu-Natal (KZN) và Tây Cape. Mục tiêu chính của dự án là kiểm chứng thực tế mô hình lao động 100:80:100, một phương thức cho phép nhân viên giữ nguyên 100% mức lương trong khi giảm thời gian làm việc xuống còn 80% so với quy định, với điều kiện phải duy trì được 100% năng suất lao động ban đầu.

Sáng kiến này được giám sát chặt chẽ bởi Bộ Lao động và Ủy ban Năng suất, với kỳ vọng rằng các kết quả thu được sẽ đóng vai trò là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các đạo luật lao động quốc gia trong tương lai. Cuộc thử nghiệm sắp tới dựa trên nền tảng dữ liệu từ một dự án thí điểm trước đó được thực hiện từ tháng 3 đến tháng 8 năm 2023, với sự góp mặt của 28 công ty Nam Phi và một doanh nghiệp từ Botswana. Kết quả từ đợt thử nghiệm đầu tiên tại châu Phi này đã cho thấy sự ủng hộ nhiệt liệt, khi có tới 92% các công ty tham gia khẳng định ý định tiếp tục áp dụng mô hình làm việc rút ngắn này.

Các số liệu thống kê từ đợt thử nghiệm trước đó đã phản ánh những tác động tích cực rõ rệt, bao gồm mức tăng trưởng doanh thu trung bình 10,5% cho các doanh nghiệp trong thời gian thí điểm. Ngoài ra, tỷ lệ nhân viên nghỉ việc đã giảm 11% và tỷ lệ vắng mặt giảm 9%. Giáo sư Mark Smith từ Trường Kinh doanh Stellenbosch, người dẫn dắt nghiên cứu tại địa phương, nhận định rằng kết quả này minh chứng cho sự kết hợp hoàn hảo giữa lợi ích của người lao động và chủ sở hữu, từ đó nâng cao phúc lợi cá nhân đồng thời cải thiện đáng kể quy trình tổ chức công việc.

Trong khuôn khổ đợt thử nghiệm mới kéo dài sáu tháng, các đơn vị tham gia thường sẽ áp dụng khung thời gian làm việc từ 32 đến 36 giờ mỗi tuần, trong đó thứ Sáu thường được chọn làm ngày nghỉ bổ sung. Tuy nhiên, những bài học từ dự án trước đó đã chỉ ra một số đặc thù địa phương đáng lưu ý: chưa đầy một phần tư số nhân viên chọn nghỉ vào thứ Sáu. Điều này được lý giải bởi nhu cầu thực hiện các công việc phụ để tăng thu nhập, sự hạn chế của các dịch vụ hành chính trực tuyến và những bất cập trong hệ thống giao thông công cộng, cho thấy việc áp dụng các mô hình quốc tế cần có sự điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội riêng biệt của Nam Phi.

Việc chuyển đổi sang mô hình làm việc bốn ngày cũng vấp phải những rào cản pháp lý nhất định. Đạo luật về các điều kiện làm việc cơ bản (Basic Conditions of Employment Act) hiện hành quy định tiêu chuẩn tối đa là 45 giờ làm việc mỗi tuần, điều này đòi hỏi phải có những sửa đổi về mặt luật pháp để chính thức hóa mô hình mới. Các chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng việc rút ngắn giờ làm có thể khó khả thi đối với nhóm lao động nhận mức lương tối thiểu nếu không đi kèm với việc điều chỉnh tăng lương theo giờ để đảm bảo thu nhập thực tế cho họ.

Bên cạnh đó, vẫn tồn tại những lo ngại đáng kể đối với các ngành công nghiệp đặc thù đòi hỏi sự hiện diện liên tục của nhân lực như khai thác khoáng sản và xây dựng. Việc duy trì hoạt động không gián đoạn trong khi giảm giờ làm của từng cá nhân là một bài toán hóc búa về mặt quản trị và chi phí nhân công mà các nhà hoạch định chính sách cần tính đến trước khi triển khai trên diện rộng, nhằm đảm bảo tính cạnh tranh của nền kinh tế.

Ủy ban Năng suất, với sứ mệnh nâng cao năng lực cạnh tranh cho quốc gia, sẽ cùng với Bộ Lao động phân tích sâu cách thức mô hình 100:80:100 tương tác với các vấn đề hệ thống, đặc biệt là tình trạng cắt điện luân phiên (load shedding) đang gây khó khăn cho sản xuất. Sự thành công của dự án thí điểm mở rộng này tại các trung tâm kinh tế lớn sẽ là một chỉ số then chốt, quyết định tương lai của các cuộc cải cách luật lao động tại Nam Phi trong kỷ nguyên mới, hướng tới một môi trường làm việc hiện đại và hiệu quả hơn.