RPA zainicjuje przełomowy pilotaż czterodniowego tygodnia pracy w kluczowych regionach gospodarczych od stycznia 2026 roku

Republika Południowej Afryki stoi u progu fundamentalnej zmiany w kulturze pracy. Od końca stycznia 2026 roku kraj ten rozpocznie szeroko zakrojony, sześciomiesięczny projekt pilotażowy, którego celem jest przetestowanie czterodniowego tygodnia pracy w rzeczywistych warunkach rynkowych. Inicjatywa obejmie ponad 150 podmiotów, w tym zarówno firmy prywatne, jak i instytucje publiczne, zlokalizowane w trzech najważniejszych ośrodkach gospodarczych kraju: Gauteng, KwaZulu-Natal (KZN) oraz Prowincji Przylądkowej Zachodniej. Eksperyment opiera się na innowacyjnym modelu 100:80:100, który zakłada wypłatę 100% dotychczasowego wynagrodzenia przy jednoczesnym skróceniu czasu pracy do 80% normy, pod warunkiem utrzymania pełnej, 100-procentowej wydajności pracowników.

Cały proces jest ściśle monitorowany przez Ministerstwo Pracy oraz Komisję ds. Produktywności, a zgromadzone dane mogą posłużyć jako fundament pod przyszłe reformy krajowego ustawodawstwa pracy. Obecny projekt stanowi rozwinięcie wcześniejszych badań przeprowadzonych między marcem a sierpniem 2023 roku. W tamtym pionierskim na skalę afrykańską eksperymencie wzięło udział 28 przedsiębiorstw z RPA oraz jedna firma z Botswany. Wyniki były nadzwyczaj obiecujące – aż 92% uczestniczących organizacji zadeklarowało chęć stałego utrzymania czterodniowego systemu pracy, co świadczy o ogromnym potencjale tej zmiany w lokalnym kontekście biznesowym.

Analiza statystyczna poprzedniego etapu testów dostarczyła twardych dowodów na korzyści płynące z elastycznego modelu zatrudnienia. Firmy biorące udział w pilotażu odnotowały średni wzrost przychodów o 10,5%, przy jednoczesnym spadku rotacji kadr o 11% oraz redukcji absencji o 9%. Profesor Mark Smith ze Szkoły Biznesu Stellenbosch, który kierował lokalnymi badaniami, podkreślił, że wyniki te są dowodem na synergię interesów pracowników i pracodawców. Według jego obserwacji, skrócenie tygodnia pracy nie tylko poprawiło ogólny dobrostan zatrudnionych, ale również wymusiło lepszą organizację procesów wewnątrz przedsiębiorstw.

W nadchodzącym, sześciomiesięcznym teście, uczestnicy będą pracować zazwyczaj od 32 do 36 godzin tygodniowo. Choć najczęściej proponowanym dniem wolnym pozostaje piątek, wcześniejsze doświadczenia pokazały, że południowoafrykańska rzeczywistość wymaga bardziej elastycznego podejścia. Mniej niż jedna czwarta pracowników zdecydowała się na wolny piątek, co tłumaczono specyficznymi uwarunkowaniami, takimi jak konieczność podejmowania dodatkowych zajęć zarobkowych (tzw. side hustles), ograniczenia w dostępie do administracji online czy wyzwania związane z transportem publicznym. Wskazuje to na palącą potrzebę dostosowania globalnych trendów do unikalnych warunków społeczno-ekonomicznych panujących w RPA.

Proces wdrażania nowego modelu napotyka jednak na istotne bariery legislacyjne, które wymagają starannego rozważenia. Obecnie obowiązująca ustawa o podstawowych warunkach zatrudnienia (Basic Conditions of Employment Act) definiuje maksymalny tydzień pracy jako 45 godzin, co oznacza, że formalne przejście na system czterodniowy wymagałoby systemowych poprawek prawnych. Ekonomiści zwracają również uwagę na sytuację osób zarabiających płacę minimalną – dla nich redukcja godzin bez jednoczesnego podniesienia stawki godzinowej mogłaby być niekorzystna. Dodatkowo, istnieją obawy dotyczące sektorów wymagających ciągłej obecności, takich jak górnictwo czy budownictwo, gdzie specyfika pracy utrudnia proste skrócenie czasu przebywania na stanowisku.

Komisja ds. Produktywności, której misją jest zwiększanie konkurencyjności gospodarki, we współpracy z Ministerstwem Pracy, zamierza dokładnie przeanalizować, jak model 100:80:100 sprawdzi się w obliczu systemowych problemów kraju, w tym niestabilności dostaw energii elektrycznej (load shedding). Sukces tego rozszerzonego pilotażu, obejmującego kluczowe sektory gospodarki w największych aglomeracjach, będzie stanowił decydujący wskaźnik dla kierunku przyszłych reform prawa pracy. Wyniki te pokażą, czy RPA jest gotowa na nowoczesną transformację rynku pracy, która zrównoważy efektywność ekonomiczną z jakością życia obywateli.