Thúc đẩy tiến trình gia nhập EU của Tây Balkan: Hội nghị Thượng đỉnh Tivat và Kế hoạch Tăng trưởng Tài chính cho Kosovo

Vào tháng 2 năm 2026, tiến trình hội nhập châu Âu của các quốc gia Tây Balkan đã chứng kiến một bước ngoặt quan trọng với hàng loạt sự kiện chính trị và quyết sách pháp lý mới. Những cuộc thảo luận chiến lược về việc mở rộng Liên minh Châu Âu (EU) đã trở nên sôi động hơn bao giờ hết, đặc biệt là sau những tuyên bố mạnh mẽ từ Thủ tướng Liên bang Đức Friedrich Merz về cam kết không lay chuyển của Berlin đối với khu vực này.

Phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich vào ngày 13 tháng 2 năm 2026, Thủ tướng Merz đã bày tỏ sự quan ngại về cách tiếp cận hiện tại của EU đối với các quốc gia ứng viên. Ông khẳng định Đức sẽ không để mất tầm ảnh hưởng tại Tây Balkan và nhấn mạnh rằng tương lai của khu vực này nằm trọn vẹn trong lòng EU. Để hiện thực hóa điều này, ông đề xuất bãi bỏ yêu cầu biểu quyết nhất trí trong Hội đồng EU khi mở các chương đàm phán mới, đồng thời đặt thời hạn chót cho thay đổi này là vào tháng 4 năm 2026. Sự ủng hộ từ phía Đức, cùng với các cuộc thảo luận giữa ông Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron về an ninh châu Âu, đã tạo thêm trọng lượng chính trị đáng kể cho toàn bộ tiến trình.

Trong khi đó, Tổng thống Montenegro Jakov Milatović, người giữ chức vụ từ tháng 5 năm 2023, đã xác nhận thỏa thuận với Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Charles Michel về việc tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh EU-Tây Balkan tại Tivat vào ngày 5 tháng 6 năm 2026. Đây được coi là diễn đàn then chốt để thảo luận về mục tiêu đầy tham vọng của Montenegro: trở thành thành viên chính thức của EU vào năm 2028. Để đạt được cột mốc này, Montenegro không chỉ cần đáp ứng các điều kiện hình thức mà còn phải đảm bảo sự ổn định chính trị sâu rộng, bao gồm việc hoàn thiện cơ cấu Tòa án Hiến pháp. Với vị thế là quốc gia dẫn đầu trong tiến trình gia nhập sau khi đóng một số chương đàm phán quan trọng vào năm 2025, Montenegro đang nỗ lực củng cố niềm tin với các đối tác châu Âu.

Tại Kosovo, chính phủ do Thủ tướng Albin Kurti lãnh đạo đã chính thức được phê chuẩn vào ngày 12 tháng 2 năm 2026, chấm dứt tình trạng bế tắc chính trị kéo dài. Ngay sau khi nhậm chức, vào cùng ngày 12 tháng 2 năm 2026, chính quyền của ông Kurti đã nhanh chóng phê chuẩn thỏa thuận về Công cụ Cải cách và Tăng trưởng của Châu Âu (Growth Plan). Quyết định này mở đường cho Kosovo tiếp cận gói tài chính trị giá khoảng 882 triệu euro dưới hình thức viện trợ không hoàn lại và các khoản vay ưu đãi, tương đương khoảng 8% GDP của quốc gia này. Bộ trưởng Tài chính Hekuran Murati nhấn mạnh tính cấp bách của việc phê chuẩn để đảm bảo nguồn vốn, trong đó có khoảng 253,3 triệu euro là viện trợ không hoàn lại.

Ủy ban Châu Âu đã hoan nghênh việc Kosovo nhanh chóng thông qua Kế hoạch Tăng trưởng, coi đây là thời điểm then chốt cho sự tiến bộ về kinh tế và thể chế. Tuy nhiên, Phái đoàn EU tại Kosovo lưu ý rằng trọng tâm hiện nay phải là thực hiện ngay lập tức các yêu cầu kỹ thuật để nhận khoản tạm ứng ban đầu trị giá 61,8 triệu euro (chiếm 7% tổng số tiền). Lịch trình thực hiện rất khắt khe khi thời hạn cho các biện pháp cải cách dự kiến vào tháng 6 năm 2025 sẽ hết hạn vào ngày 30 tháng 6 năm 2026, bao gồm 13 bước cụ thể liên quan đến việc giải ngân 90,7 triệu euro tiếp theo.

Những hành động quyết liệt của Kosovo trong việc phê chuẩn Kế hoạch Tăng trưởng cho thấy hiệu quả chính trị rõ rệt sau khi vượt qua những rào cản nội bộ, giúp quốc gia này tiếp cận nguồn hỗ trợ tài chính nhằm thúc đẩy sự hội tụ kinh tế - xã hội với EU. Những diễn biến này, đặt trong bối cảnh chương trình nghị sự địa chính trị rộng lớn hơn — nơi ông Merz tại Hội nghị Munich ngày 13 tháng 2 năm 2026 cũng thúc giục xây dựng một trụ cột châu Âu vững mạnh trong NATO — cho thấy một khát vọng chuyển mình mạnh mẽ của toàn khu vực Tây Balkan.