Hóa thạch 'Little Foot' có thể đại diện cho họ hàng người chưa xác định

Một nghiên cứu công bố vào cuối năm 2025 cho thấy hóa thạch người cổ đại nổi tiếng 'Little Foot' (StW 573) có thể đại diện cho một họ hàng của loài người trước đây chưa được nhận dạng. Mẫu vật này, được phát hiện tại hệ thống hang động Sterkfontein ở Nam Phi trong khoảng thời gian từ năm 1994 đến năm 1998, trước đây từng được cho là thuộc về loài *Australopithecus prometheus* hoặc *Australopithecus africanus*. Tiến sĩ Jesse Martin thuộc Đại học La Trobe, tác giả chính của nghiên cứu, khẳng định rằng sau khi so sánh chi tiết, bộ hài cốt này "có nhiều khả năng là một họ hàng của loài người chưa được xác định trước đó".

Các nhà nghiên cứu đã áp dụng kỹ thuật quét 3D để xác định được ít nhất năm điểm khác biệt về giải phẫu khi đối chiếu Little Foot với các mẫu vật của *A. africanus* và mảnh sọ MLD 1, mẫu vật chuẩn cho *A. prometheus*. Giáo sư Andy Herries lưu ý rằng việc phân loại *A. prometheus* trước đây dựa trên giả định sai lầm về việc sử dụng lửa của những người cổ đại, điều mà khoa học hiện đại đã bác bỏ. Phát hiện này củng cố quan điểm hiện đại về sự tiến hóa của loài người là một quá trình phức tạp và phân nhánh, chứ không phải là một chuỗi tiến hóa tuyến tính đơn giản. Sự phức tạp này được phản ánh qua các phát hiện khác trong năm 2025, ví dụ như việc tái phân loại hộp sọ một triệu năm tuổi từ Trung Quốc từ *Homo erectus* sang *Homo longi* (còn gọi là 'Người Rồng').

Quá trình phát hiện và phân loại Little Foot đã trải qua nhiều giai đoạn. Những dấu vết đầu tiên của StW 573 là bốn xương mắt cá chân nhỏ, được nhà cổ nhân loại học Ronald Clarke tìm thấy tại Sterkfontein vào năm 1980, sau đó chúng nằm trong kho lưu trữ hơn một thập kỷ. Chính Clarke đã dẫn đầu một đội quay lại hang động vào năm 1997 và tìm thấy phần còn lại của bộ xương gần như hoàn chỉnh này, vốn bị chôn vùi trong đá. Quá trình khai quật toàn bộ bộ xương khỏi lớp đá cứng như bê tông đã mất thêm 20 năm nữa. Khi bộ xương được công bố lần đầu tiên vào năm 2017, Clarke lập luận rằng nó thuộc về *Australopithecus prometheus*, một tên loài được nhà giải phẫu Raymond Dart đề xuất vào năm 1948, mặc dù phần lớn cộng đồng cổ nhân loại học đã bác bỏ ý tưởng này.

Khu vực hang động Sterkfontein, gần Johannesburg, là một Di sản Thế giới được UNESCO công nhận, thường được mệnh danh là 'Cái Nôi của Nhân loại' và là nơi giàu có nhất về hóa thạch *Australopithecus* trên thế giới. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp đo đồng vị vũ trụ để xác định niên đại của các trầm tích chứa *Australopithecus* tại Sterkfontein, cho thấy chúng có niên đại từ 3,4 đến 3,7 triệu năm trước, khiến chúng già hơn cả hóa thạch Lucy (*Australopithecus afarensis*). Việc tái xác định niên đại này cho thấy các cá thể *Australopithecus* tại Sterkfontein đã tồn tại sớm hơn gần một triệu năm so với các chi *Homo* và *Paranthropus* được tìm thấy ở các địa điểm lân cận.

Tiến sĩ Martin và các đồng nghiệp hiện đang tiếp tục công việc nhằm làm sáng tỏ vị trí chính xác của Little Foot trong cây phả hệ loài người. Họ nhận thấy các đặc điểm giải phẫu khác biệt, bao gồm phần lồi chẩm ngoài nổi rõ hơn và mào dọc, tương tự như ở các loài lớn hơn như khỉ đột, chứ không giống với các loài *Australopithecus* nhỏ hơn. Sự khác biệt về hình thái học này, được công bố trên Tạp chí Nhân chủng học Sinh học Hoa Kỳ, cho thấy sự cần thiết phải phân loại StW 573 như một loài độc nhất, tách biệt khỏi các đồng loại đương thời. Việc xác định danh tính thực sự của Little Foot là chìa khóa để nắm bắt sự đa dạng của các họ hàng người sơ khai tồn tại trong thời kỳ đó.