Sao chổi chu kỳ dài C/2025 R3 (Pan-STARRS) đang tiến gần điểm cận nhật

Vào tháng 4 năm 2026, sao chổi chu kỳ dài C/2025 R3 (Pan-STARRS) di chuyển qua khu vực phía trong của Hệ Mặt trời và thể hiện các dấu hiệu hoạt động rõ rệt. Với quỹ đạo hyperbol và nguồn gốc từ Đám mây Oort, thiên thể này theo tính toán sẽ chỉ đi ngang qua Mặt trời một lần duy nhất với chu kỳ quỹ đạo lên tới khoảng 170.000 năm. Các mô hình quỹ đạo hiện thời dự báo rằng lần áp sát này có khả năng đẩy sao chổi vĩnh viễn ra khỏi ranh giới của Hệ Mặt trời.

Sao chổi này được phát hiện vào tháng 9 năm 2025 trong khuôn khổ chương trình khảo sát Pan-STARRS, sử dụng kính thiên văn 1,8 mét đặt trên đỉnh núi lửa Haleakala ở Hawaii. Điểm tiếp cận Mặt trời gần nhất, hay điểm cận nhật, dự kiến diễn ra vào ngày 19 tháng 4 năm 2026 ở khoảng cách 0,499 đơn vị thiên văn, tương ứng với xấp xỉ 75 triệu km. Tính đến ngày 14 tháng 4 năm 2026, do ảnh hưởng của nhiệt lượng mặt trời, sao chổi đã gia tăng độ sáng mạnh mẽ thông qua quá trình thăng hoa khí và bụi để hình thành nên đầu và đuôi sao chổi. Trong giai đoạn này, thiên thể nằm trong chòm sao Phi Mã, gần sao Markab, với cấp sao biểu kiến nằm trong khoảng từ +4,5 đến +5.

Dữ liệu thiên văn quan trọng cho thấy C/2025 R3 (Pan-STARRS) có tiềm năng tỏa sáng rực rỡ. Dự báo tiêu chuẩn cho rằng độ sáng sẽ đạt đỉnh khoảng cấp sao 3,5 sau khi vượt qua điểm cận nhật, giúp con người có thể thấy được bằng mắt thường dưới bầu trời đêm tĩnh mịch. Các kịch bản lạc quan hơn thậm chí kỳ vọng độ sáng có thể đạt mức +1 hoặc 0. Các quan sát vào ngày 11 tháng 4 đã ghi nhận việc có thể nhìn thấy sao chổi bằng mắt thường với cấp sao 5,1. Thời điểm sao chổi ở gần Trái đất nhất được xác định là ngày 27 tháng 4 năm 2026.

Với người quan sát ở Bắc bán cầu, thời điểm thuận lợi nhất diễn ra từ ngày 10 đến ngày 20 tháng 4, khi thiên thể nằm thấp ở chân trời phía đông trước lúc rạng đông. Tuy vậy, khi tiến sát Mặt trời, sao chổi cũng dịch chuyển lại gần vầng thái dương trên thiên cầu, khiến việc tìm kiếm trở nên khó khăn hơn trong ánh bình minh đang dần rạng. Giới thiên văn khuyến nghị sử dụng ống nhòm hoặc kính thiên văn loại nhỏ để định vị chính xác, ví dụ như vào ngày 17 tháng 4 khi có hiện tượng trăng non. Sau khi qua điểm cận nhật, vào tháng 5 năm 2026, tâm điểm quan sát sẽ chuyển về Nam bán cầu, nơi có thể ngắm sao chổi tốt hơn sau khi mặt trời lặn.

Sự kiện này càng thu hút sự chú ý sau sự cố đáng tiếc với một thiên thể được mong đợi trước đó. Sao chổi C/2026 A1 (MAPS) đầy hứa hẹn đã ngừng tồn tại: hạt nhân của nó, ước tính khoảng 400 mét, đã tan rã hoàn toàn vào ngày 4 tháng 4 năm 2026 khi tiến sát bề mặt Mặt trời ở khoảng cách chỉ 161.000 km. Sự việc này đã đưa C/2025 R3 (Pan-STARRS) trở thành tâm điểm của giới thiên văn trong mùa xuân năm nay. Lần đầu tiên được phát hiện bởi Pan-STARRS ở cấp sao xấp xỉ 20, các dữ liệu quan sát ngày 21 tháng 3 đã cho thấy đuôi ion dài khoảng một độ, minh chứng cho sự ổn định của nó như một đối tượng nghiên cứu thiên văn giá trị.