Sąd Najwyższy USA rozpatrzy 9 stycznia 2026 r. zakres uprawnień Trumpa do nakładania ceł na mocy IEEPA

W piątek, 9 stycznia 2026 roku, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych ma wydać orzeczenie w kluczowej sprawie dotyczącej wykorzystania przez prezydenta Donalda Trumpa nadzwyczajnych uprawnień do nakładania ceł w ramach Ustawy o międzynarodowych nadzwyczajnych uprawnieniach gospodarczych (IEEPA) z 1977 roku. Postępowanie sądowe, obejmujące sprawę V.O.S. Selections przeciwko Trumpowi oraz powiązane pozwy, koncentruje się na fundamentalnym pytaniu konstytucyjnym: czy głowa władzy wykonawczej ma prawo ustanawiać cła importowe, powołując się na IEEPA, bez wyraźnej zgody Kongresu.

Ustawa IEEPA, historycznie stosowana głównie do nakładania sankcji na przeciwników USA lub zamrażania ich aktywów, po raz pierwszy została wykorzystana do wprowadzenia ceł importowych. Kwestionowane opłaty zostały nałożone po powrocie Trumpa do władzy 20 stycznia 2025 roku. W kwietniu 2025 roku ogłoszono powszechne obciążenie w wysokości 10 procent na wszystkie towary importowane. Konkretnie, 2 kwietnia 2025 roku wydano dekret wprowadzający ogólną stawkę 10% na „cały import od wszystkich partnerów handlowych”, z wyższymi stawkami dla wybranych państw. Te oraz inne środki, związane z ogłoszonymi stanami wyjątkowymi, stały się przedmiotem intensywnego sporu prawnego.

Administracja Trumpa stanowczo argumentuje, że IEEPA upoważnia do takich działań, powołując się na kwestie bezpieczeństwa narodowego. Jednak sądy niższych instancji odrzuciły to stanowisko, orzekając, że uprawnienia IEEPA do „regulowania” importu nie są równoznaczne z uprawnieniami do nakładania ceł. Sąd Apelacyjny dla Okręgu Federalnego podtrzymał decyzję o uchyleniu kilku dekretów wykonawczych ustanawiających cła o „nieokreślonym czasie trwania” na import „z niemal każdego kraju”. Rozprawa ustna przed Sądem Najwyższym w tej sprawie odbyła się 5 listopada 2025 roku, podczas której sędziowie wyrazili sceptycyzm co do legalności jednostronnych działań.

Konsekwencje ekonomiczne orzeczenia są niebagatelne. Cła nałożone na mocy IEEPA wygenerowały miliardy dolarów dochodów. Według danych amerykańskiej Służby Celnej i Ochrony Granic (CBP) z 14 grudnia 2025 roku, zebrano około 133,5 miliarda dolarów związanych z IEEPA. W ramach pięciu środków taryfowych IEEPA wprowadzonych przez administrację Trumpa, do 10 grudnia 2025 roku zgromadzono 129 miliardów dolarów, pochodzących z około 34 milionów zgłoszeń złożonych przez 301 000 amerykańskich importerów. Gdyby sąd uznał te cła za nieważne, rządowi grozi poważne wyzwanie administracyjne i finansowe, związane z potencjalnymi roszczeniami o zwrot środków, które prawnicy szacują na setki miliardów dolarów.

W oczekiwaniu na werdykt, wielu importerów podjęło kroki zapobiegawcze, składając w Sądzie Handlu Międzynarodowego (CIT) w listopadzie i grudniu 2025 roku pozwy ochronne, mające na celu zabezpieczenie praw do ewentualnego zwrotu zapłaconych należności. Przedstawiciele CBP zadeklarowali, że nie będą kwestionować uprawnień CIT do wydania nakazu ponownej oceny i zwrotu środków, jeśli cła zostaną uznane za bezprawne. Niemniej jednak, prawnicy handlowi podkreślają, że zwrot środków nie będzie automatyczny, ponieważ importerzy często muszą utrzymać roszczenia poprzez formalne protesty lub postępowania sądowe. W przypadku unieważnienia ceł, administracja może sięgnąć po inne narzędzia legislacyjne, takie jak Sekcja 232 Ustawy o Rozszerzeniu Handlu z 1962 roku lub Sekcja 301 Ustawy o Handlu z 1974 roku.

Prezydent Trump wcześniej informował, że ogólne wpływy z nałożonych przez niego ceł handlowych wyniosły około 650 miliardów dolarów. Decyzja Sądu Najwyższego w piątek, 9 stycznia, może albo potwierdzić szerokie uprawnienia prezydenta w zakresie kontroli handlu, albo wymusić na przyszłych administracjach znacznie bardziej rygorystyczne przestrzeganie podziału władzy między poszczególne gałęzie rządu.