Globalna Reakcja na Żywność Wysoko Przetworzoną: Nowe Regulacje i Wytyczne Żywieniowe

W obliczu narastających globalnych wyzwań dla zdrowia publicznego, związanych z patologiami przypisywanymi spożyciu żywności wysoko przetworzonej (UPF), obserwuje się intensyfikację działań regulacyjnych na całym świecie. Ta presja na reformę polityki żywnościowej jest motywowana dowodami naukowymi, w tym publikacjami w czasopiśmie The Lancet, które wskazują na związek między dietami bogatymi w UPF a wzrostem chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe i nowotwory. W krajach takich jak Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, żywność wysoko przetworzona stanowiła niegdyś ponad połowę dziennego spożycia energii, co stanowiło alarmujący wskaźnik dla decydentów.

Wielka Brytania podjęła zdecydowane kroki, wprowadzając od 5 stycznia 2026 roku rygorystyczne przepisy zakazujące reklamy niezdrowej żywności w internecie oraz ograniczające emisję spotów telewizyjnych przed godziną 21:00. Minister Zdrowia Ashley Dalton potwierdziła, że ta inicjatywa ma na celu usunięcie z diety dzieci równowartości nawet 7,2 miliarda kalorii rocznie, co ma przełożyć się na zmniejszenie liczby dzieci z otyłością o około 20 000 i przynieść korzyści zdrowotne szacowane na około 2 miliardy funtów w dłuższej perspektywie. Działania te są częścią szerszej strategii prewencyjnej, obejmującej rozszerzenie podatku od napojów słodzonych na produkty mleczne i jogurty, a także nowe uprawnienia dla władz lokalnych do ograniczania otwierania punktów z fast foodami w pobliżu placówek edukacyjnych.

Na scenie amerykańskiej, Wytyczne Żywieniowe na lata 2025-2030 (Dietary Guidelines for Americans, DGAs) wyraźnie zalecają ograniczenie spożycia produktów określanych jako „wysoce przetworzone”, co stanowi istotną zmianę w stosunku do poprzednich edycji koncentrujących się głównie na cukrach i sodzie. Wytyczne te, wydane 7 stycznia 2026 roku przez Departament Zdrowia i Opieki Społecznej (HHS) oraz Departament Rolnictwa (USDA), postulują zerowe spożycie dodanych cukrów dla dzieci poniżej czwartego roku życia i mają wpływ na federalne programy żywieniowe, w tym posiłki szkolne. Co więcej, tegoroczne DGAs wprowadzają odwróconą piramidę żywieniową, która stawia na pierwszym miejscu białka, nabiał i zdrowe tłuszcze, odchodząc od wcześniejszych komunikatów promujących niskotłuszczowe produkty. Według niedawnego raportu CDC, 55% populacji Stanów Zjednoczonych czerpie ponad połowę dziennych kalorii z żywności wysoko przetworzonej, co uwydatnia pilność tych zaleceń.

Globalne organy regulacyjne, w tym Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), pracują nad własnymi wytycznymi dotyczącymi konsumpcji UPF, co może wpłynąć na polityki żywieniowe na poziomie krajowym. Pomimo powszechnego stosowania klasyfikacji NOVA, która grupuje żywność na podstawie stopnia i celu przetwarzania przemysłowego, trwa spór dotyczący precyzyjnej definicji żywności wysoko przetworzonej. Profesor Carlos Monteiro z Uniwersytetu w São Paulo, Brazylia, wskazuje, że produkty te są projektowane przez korporacje w celu maksymalizacji zysków, często kosztem jakości odżywczej. Wiele państw, w tym Meksyk, wprowadziło obowiązkowe systemy etykietowania ostrzegawczego lub podatki od tych produktów, przeznaczając uzyskane środki na inicjatywy zdrowotne. Ta przyspieszająca akcja regulacyjna sygnalizuje fundamentalną zmianę paradygmatu w kierunku prewencji chorób dietozależnych, wymagającą od firm spożywczych strategicznego dostosowania się do nowej rzeczywistości, w której „prawdziwe jedzenie” staje się centralnym punktem polityki żywieniowej.