Küresel Düzenlemeler Ultra İşlenmiş Gıdalar Sektöründe Yeni Bir Dönemi Başlatıyor

Dünya genelinde, ultra işlenmiş gıdaların (UPF) yaygın kronik hastalıklarla olan bağlantısı nedeniyle sağlık uyarıları artmaktadır. Bu endüstriyel olarak üretilmiş formülasyonlar; düşük maliyet, toplu üretim ve uzun raf ömrü hedefleriyle katkı maddeleri ve ileri işleme teknikleri kullanılarak oluşturulmaktadır. Bu ürünlerin artan tüketimi; obezite, tip 2 diyabet, kalp hastalıkları ve erken ölüm risklerinin yükselmesiyle ilişkilendirilmektedir.

İngiltere, çocukluk çağı obezitesiyle mücadele kapsamında önemli bir adım atarak 5 Ocak 2026 itibarıyla katı yeni düzenlemeleri yürürlüğe koydu. Bu düzenlemeler, yağ, şeker ve tuz oranı yüksek ürünlerin televizyonda saat 21.00'den önce ve internet mecralarında günün herhangi bir saatinde reklamını yasaklamaktadır. Bu girişimin, çocukların diyetlerinden yıllık tahmini 7,2 milyar kaloriyi çıkarmayı ve yaklaşık 20 bin çocuğun obeziteye yakalanmasını önlemeyi amaçladığı belirtiliyor. Reklam Standartları Kurumu (ASA), bu yeni kuralların denetiminden sorumlu olacak ve uyulmaması yasal işlem riski doğuracaktır. Kısıtlamalar; gazlı içecekler, çikolatalar, pizzalar ve bazı kahvaltılık gevrekler dahil olmak üzere yüksek oranda işlenmiş 13 ürün kategorisini kapsamaktadır. Ancak bazı sağlık savunucuları, yasakların markanın genel kimliğini gösteren reklamlar için geçerli olmaması nedeniyle etkinliğinin sınırlı kalabileceği endişesini dile getirmektedir.

Bu düzenlemelerin Birleşik Krallık'ta küçük ve bağımsız gıda işletmeleri için büyük şirketlere kıyasla daha büyük zorluklar yaratabileceği ve pazarda bir rekabet dengesizliği oluşturabileceği de ifade edilmiştir. Öte yandan, bu tür düzenlemelerin gıda sektörünü ürün içeriklerini daha sağlıklı hale getirmeye teşvik etmesi ve üreticileri reformüle edilmiş tarifler üzerinde çalışmaya yönlendirmesi hedeflenmektedir.

Transatlantik bir gelişme olarak, Amerika Birleşik Devletleri'nde de ultra işlenmiş gıdalara karşı resmi bir duruş sergilenmiştir. ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (HHS) ve Tarım Bakanlığı (USDA) tarafından 7 Ocak 2026'da yayımlanan 2025-2030 Beslenme Rehberleri, yüksek oranda işlenmiş ürünlerin sınırlandırılmasını açıkça tavsiye etmektedir. Bu ABD yönergeleri, okul yemekleri gibi federal programları etkileyerek, özellikle dört yaş altı çocuklar için sıfır ilave şeker önermektedir. Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., yeni rehberi tanıtırken hükümetin ilave şekere savaş açtığını ilan etmiş ve "gerçek gıda" tüketimi çağrısında bulunmuştur.

Bu yeni ABD rehberi, geleneksel besin piramidi anlayışını tersine çevirerek protein, süt ürünleri ve sağlıklı yağları piramidin en geniş alanına yerleştirirken, şeker içeriği yüksek ve ileri derecede işlenmiş gıdaları listenin en altına itmiştir. Bu yaklaşım, on yıllardır kronik hastalıkların suçlusu olarak görülen hayvansal yağların iade-i itibar görmesi ve kanola, mısır yağı gibi yüksek oranda işlenmiş bitkisel yağların inflamasyonu tetikleyebileceği görüşünün dahil edilmesiyle dikkat çekmektedir. Uzmanlar, bu yeni modelin besin kalitesini ve doğal gıdaları merkeze aldığını belirtmekle birlikte, artan protein oranının doymuş yağ alımını yükseltme potansiyeli taşıdığına dair uyarılar da yapmıştır. Küresel ölçekte, bu tür gıdaların hakimiyetinin gıda güvensizliğini kötüleştirebileceği ve çevresel bozulmaya katkıda bulunan fosil yakıt yoğun sistemlere dayandığı konusunda uyarılar sürmektedir. Bu ivmelenen düzenleyici eylemler, küresel gıda ortamının hız ve kârdan ziyade halk sağlığı ve besin yoğunluğuna odaklanma yönünde önemli bir dönüm noktasını işaret etmektedir.