Dowody Naukowe Potwierdzają Złożone Reakcje Żałobne u Zwierząt Domowych

Nowe dowody naukowe jednoznacznie potwierdzają, że zwierzęta domowe, takie jak psy i koty, przejawiają złożone reakcje emocjonalne w obliczu straty towarzysza, co jest zjawiskiem głęboko zakorzenionym w ich systemach wiązań. Badania wskazują, że ssaki dzielą systemy przywiązania regulowane przez neuroprzekaźniki, w tym oksytocynę i kortyzol, co sugeruje biologiczne podłoże dla odczuwania żalu. Destabilizacja tych systemów, wywołana zniknięciem kluczowej postaci w hierarchii społecznej zwierzęcia, manifestuje się fizjologicznymi wskaźnikami stresu.

Utrata bliskiej istoty natychmiastowo wpływa na organizację życia zwierzęcia, które często reaguje uporczywym poszukiwaniem zaginionego kompana, na przykład poprzez oczekiwanie przy drzwiach. Włoscy naukowcy przeprowadzili ankietę na 426 właścicielach psów, w której 86 procent respondentów zaobserwowało różnorodne reakcje żałobne u swoich czworonogów po śmierci innego psa. Najczęściej zgłaszanymi zmianami u psów były poszukiwanie większej uwagi, odnotowane przez 67 procent ankietowanych, oraz spadek nastroju u 57 procent badanych, co świadczy o głębokim zaburzeniu równowagi emocjonalnej.

Manifestacje żałoby wykazują znaczące różnice między gatunkami, odzwierciedlając często ludzkie wzorce opłakiwania. U psów, oprócz apatii i zmniejszonego apetytu, odnotowuje się niepokój oraz zmiany w częstotliwości wokalizacji. U niektórych badanych psów zmiany w nawykach żywieniowych i wokalnych utrzymywały się od dwóch do sześciu miesięcy, a nawet dłużej. Żałoba u kotów bywa bardziej subtelna, objawiając się ukrywaniem się, zmniejszoną pielęgnacją lub zmianami w okazywaniu uczuć, co jest częściowo strategią ewolucyjną mającą na celu ukrycie słabości.

Specjaliści z zakresu medycyny weterynaryjnej behawioralnej podkreślają, że kluczowym elementem wsparcia psychologicznego dla pogrążonych w żałobie zwierząt jest utrzymanie niezmiennej rutyny dnia, która stanowi ważny psychologiczny punkt zaczepienia w niestabilnym otoczeniu. Niektórzy behawioryści sugerują także, że umożliwienie zwierzętom kontaktu wzrokowego lub węchowego z ciałem zmarłego kompana może wspomóc proces akceptacji nieodwracalności straty. Chociaż większość zwierząt domowych powraca do względnej równowagi w ciągu kilku tygodni, utrzymujące się, poważne symptomy, takie jak przedłużająca się odmowa przyjmowania pokarmu, wymagają pilnej konsultacji z lekarzem weterynarii w celu wykluczenia podłoża medycznego.

Badania, jak to przeprowadzone w Wielkiej Brytanii na grupie 975 dorosłych i opublikowane w PLOS One, sugerują, że dla 21 procent osób, które straciły zarówno zwierzę, jak i bliską osobę, strata pupila była doświadczeniem boleśniejszym. To skłania do postulowania zmiany wytycznych diagnostycznych Zespołu Długotrwałej Żałoby (PGD), by obejmowały one również straty zwierząt towarzyszących. Neurochemiczne podłoże odczuwania straty jest złożone, wiążąc się ze spadkiem endogennych opioidów i oksytocyny oraz wzrostem kwasu glutaminowego, a depresja może mieć podłoże serotoninergiczne, co w skrajnych przypadkach może wymagać interwencji farmakologicznej. Historyczne przykłady, jak skyterier Bobby, który przez 14 lat mieszkał na cmentarzu Greyfriars Kirkyard w Edynburgu po śmierci swojego pana, świadczą o długotrwałej naturze niektórych reakcji żałobnych.