Papua Yeni Gine: Dünyanın En Zengin Dil Hazinesi ve Coğrafi Kalkanı

Papua Yeni Gine, 2026 yılı itibarıyla tahmini 839 ila 843 arasında yaşayan dil ile küresel dil çeşitliliği sıralamasında tartışmasız liderliğini sürdürmektedir. Bu olağanüstü sayı, ülkenin nispeten küçük nüfusu göz önüne alındığında dikkat çekici bir linguistik yoğunluk sergilemekte olup, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki toplam dil sayısının toplamını aşmaktadır. Araştırmalar, bu eşsiz durumun temelinde, ülkenin yüksek sıradağlar, derin vadiler ve yoğun tropikal ormanlarla karakterize edilen son derece engebeli coğrafyasının yattığını göstermektedir. Bu doğal bariyerler, binlerce yıl boyunca toplulukları birbirinden izole ederek, her birinin yerel kimliğe ve yaşam biçimine sıkı sıkıya bağlı benzersiz dillerin ortaya çıkmasına ve korunmasına olanak tanımıştır.

Bu coğrafi parçalanma, aynı zamanda kültürel ve genetik çeşitliliğin de korunmasında rol oynamıştır. Her bir yerel dil, konuşulduğu ekosistemin flora, fauna, hikayeler, şarkılar ve söz dağarcığı hakkında derin bir bilgi birikimini bünyesinde barındırır; bu diller, toplulukların doğayla kurduğu ilişkinin canlı birer kaydı olarak işlev görür. Ülke genelinde resmi statüye sahip dört dil bulunmaktadır: İngilizce, en yaygın ulusal lingua franca olan ve İngilizce temelli bir kreyol olan Tok Pisin, Hiri Motu ve 2015'te resmen tanınan Papua Yeni Gine İşaret Dili. Vatandaşların çoğu, bağlama göre yerel lehçeleri, Tok Pisin ve İngilizce arasında akıcı bir şekilde geçiş yapabilen çok dillilik yeteneğine sahiptir.

Bu çok dillilik durumu, UNESCO'nun Uluslararası Yerli Diller On Yılı (2022-2032) girişiminin temelini oluşturan kültürel aktarımın sürekliliği için hayati bir öneme sahiptir. Küresel ölçekte, Papua Yeni Gine'nin dil üstünlüğü, yaklaşık 709-710 dil ile Endonezya ve yaklaşık 530 dil ile Nijerya'nın önünde yer almasıyla teyit edilmektedir. Bu liderlik pozisyonuna rağmen, dilbilimciler bu çeşitliliğin kırılgan olduğu konusunda uyarıyorlar; zira artan kentleşme, değişen aile yapıları ve Tok Pisin ile İngilizce gibi baskın dillerin yaygınlaşması, en küçük dillerin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır.

2011 sayımına göre 7.257.324 olan nüfusun büyük bir kısmı kırsal yaşam tarzını sürdürse de, nüfusun yalnızca %13,25'i kentlerde yaşamaktadır, bu da dilsel baskının kırsal alanlarda bile hissedilebileceğini göstermektedir. Bu dilsel mirasın korunması, sadece kültürel bir görev değil, aynı zamanda ülkenin benzersiz ekosisteminin ve toplumsal yapısının anlaşılması için de elzemdir. Papua Yeni Gine, dünya biyoçeşitliliğinin %5'ini barındırarak 20 binden fazla tropikal bitki türüne ev sahipliği yapmaktadır; bu zenginlik, yerel dillerin taşıdığı doğa bilgisiyle yakından ilişkilidir. Ülkenin Başbakanı James Marape yönetimindeki hükümet, 1975'te Avustralya'dan bağımsızlığını kazanan bu ulusun, çeşitlilik içinde birlik sloganıyla dilsel mirasını geleceğe taşıma sorumluluğunu üstlenmektedir.