Jaarlijkse Verplaatsing van de Geografische Zuidpool: Aanpassing bij de Amundsen-Scott Station door IJsdrijf

Op 1 januari 2026 vond op de Amundsen-Scott Zuidpoolstation, gelegen in het hart van Antarctica, de jaarlijkse plechtigheid plaats voor de herpositionering van de markering van de geografische Zuidpool. Deze procedure is absoluut noodzakelijk om de continue verschuiving van de gletsjers te compenseren waarop het Amerikaanse onderzoeksstation is gevestigd. Het ijsplateau, dat zich op een hoogte van 2835 meter boven zeeniveau bevindt, drijft met een snelheid van ruwweg 10 meter per jaar richting de Weddellzee.

Deze jaarlijkse verplaatsing van het symbolische oriëntatiepunt, een traditie die sinds 1959 wordt gehandhaafd, illustreert treffend de dynamiek van de ijskap, zelfs op het punt waar de aardas de aarde snijdt. Het station wordt beheerd door de National Science Foundation (NSF) in het kader van het United States Antarctic Program (USAP) en fungeert als het meest zuidelijke onderzoekscentrum ter wereld dat het hele jaar door operationeel is. Zodra de ceremonie is afgerond, wordt de markering van het voorgaande jaar, vaak een sierlijke paal, verwijderd en tentoongesteld in een speciale glazen vitrine binnen het complex om de geschiedenis van de metingen te bewaren.

De huidige infrastructuur van het station werd in 2008 in gebruik genomen ter vervanging van de eerdere geodetische koepel, met als doel betere weerstand te bieden tegen sneeuwaccumulatie en de extreme weersomstandigheden. Deze noodzaak tot jaarlijkse kalibratie benadrukt dat, hoewel de geografische pool een vast punt is gedefinieerd door de rotatieas, deze rust op een langzaam bewegend ijsmassa. Het is cruciaal om te vermelden dat deze verplaatsing losstaat van de magnetische Zuidpool; deze laatste is, in tegenstelling tot de geografische tegenhanger, een mobiel object dat met een snelheid van ongeveer 55 kilometer per jaar naar het noord-noordwesten afdrijft.

De geografische Zuidpool, gedefinieerd door 90 graden zuiderbreedte en 0 graden lengtegraad, vormt de basis voor wereldwijde cartografie. Metingen uitgevoerd met behulp van GPS sinds 1991 bevestigen de snelheid van de gletsjerdrift met een nauwkeurigheid van 9,98 ± 0,01 meter per jaar. De onderzoeksactiviteiten op de Amundsen-Scott Station omvatten astronomie, glaciologie en atmosferische wetenschappen, waarbij gebruik wordt gemaakt van de unieke luchtzuiverheid en de afwezigheid van lichtvervuiling. Het station, opgericht in november 1956 tijdens de operatie 'Deep Freeze' ter gelegenheid van het Internationale Geophysica Jaar, is vernoemd naar Roald Amundsen en Robert Scott, die de pool in 1911 bereikten.

Gedurende de wintermaanden verblijven ongeveer vijftig mensen op het station, terwijl dit aantal in de zomerpiek oploopt tot 150. Dit vereist een complexe logistieke operatie, inclusief de jaarlijkse luchttransporten vanaf de McMurdo Station. Deze jaarlijkse wisseling van de poolmarkering, vaak gepaard gaand met een symbolische overdracht van de Amerikaanse vlag van de oude naar de nieuwe locatie, is een belangrijk ritueel voor het personeel dat de zes maanden durende poolnacht en de zes maanden durende poolzomer trotseert. Al deze activiteiten op het zuidelijkste punt van de aarde tonen de voortdurende wisselwerking tussen wetenschappelijke exploratie en de fundamentele krachten van de natuur.