Coroczna korekta Południowego Bieguna Geograficznego na stacji Amundsen-Scott z powodu dryfu lodowca

W samym sercu Antarktydy, na stacji Amundsen-Scott, 1 stycznia 2026 roku odbyła się tradycyjna ceremonia wyznaczenia nowego punktu Południowego Bieguna Geograficznego. Ta coroczna procedura jest absolutnie niezbędna, aby skompensować nieustanne przemieszczanie się pokrywy lodowej, na której usytuowana jest amerykańska placówka badawcza. Masyw lodowy, spoczywający na wysokości 2835 metrów nad poziomem morza, dryfuje w kierunku Morza Weddella ze stałą prędkością, wynoszącą około 10 metrów rocznie.

To coroczne przesunięcie symbolicznego punktu orientacyjnego, praktykowane nieprzerwanie od 1959 roku, doskonale ilustruje dynamikę pokrywy lodowej, nawet w miejscu, gdzie krzyżują się osie obrotu Ziemi. Stacja, zarządzana przez amerykański Narodowy Fundusz Naukowy (NSF) w ramach Programu Antarktycznego USA (USAP), stanowi najbardziej wysunięty na południe, całoroczny ośrodek badawczy na naszej planecie. Po zakończeniu ceremonii, znacznik z poprzedniego roku, często w formie ozdobnego słupa, jest starannie usuwany i umieszczany w specjalnej szklanej gablocie wewnątrz kompleksu, aby zachować historię prowadzonych tam badań.

Obecna infrastruktura stacji została oddana do użytku w 2008 roku, zastępując wcześniejszą kopułę geodezyjną. Zmiana ta miała na celu lepszą ochronę przed gromadzeniem się śniegu i ekstremalnymi warunkami atmosferycznymi. Konieczność tej corocznej kalibracji wyraźnie podkreśla fakt, że chociaż biegun geograficzny jest punktem stałym, definiowanym przez oś obrotu Ziemi, spoczywa on na powoli poruszającej się platformie lodowej. Należy zaznaczyć, że ta procedura nie ma żadnego związku ze zmianą położenia magnetycznego bieguna południowego. Ten ostatni, w przeciwieństwie do geograficznego, jest obiektem ruchomym, dryfującym w kierunku północno-północno-zachodnim z prędkością oscylującą wokół 55 kilometrów na rok.

Biegun geograficzny, zdefiniowany precyzyjnie jako 90° szerokości geograficznej południowej i 0° długości geograficznej, stanowi fundamentalną bazę dla globalnego kartografowania. Pomiary GPS, wykonywane od 1991 roku, z dużą dokładnością potwierdzają tempo dryfu lodowca, które wynosi 9,98 ± 0,01 metra rocznie. Badania prowadzone na stacji Amundsen-Scott obejmują szeroki wachlarz dziedzin, takich jak astronomia, glaciologia i nauki o atmosferze, wykorzystując unikalną czystość powietrza i brak zanieczyszczenia światłem. Stacja, ufundowana w listopadzie 1956 roku w ramach operacji „Deep Freeze” z okazji Międzynarodowego Roku Geofizycznego, nosi imię Roalda Amundsena i Roberta Scotta, którzy dotarli do bieguna w 1911 roku.

W okresie zimy na stacji pozostaje około 50 osób, natomiast latem ich liczba wzrasta do 150. Wymaga to skomplikowanej logistyki, w tym corocznych transportów lotniczych z bazy McMurdo. Ta coroczna wymiana znacznika, często połączona z symbolicznym przekazaniem flagi Stanów Zjednoczonych ze starego miejsca na nowe, stanowi istotny rytuał dla personelu pracującego w warunkach sześciomiesięcznej nocy polarnej i sześciomiesięcznego dnia polarnego. Cała ta działalność na najdalej wysuniętym na południe punkcie globu jest dowodem na nieustanną interakcję między dążeniami naukowymi a fundamentalnymi siłami natury.