ABD Eyaletlerinden Trump'ın Küresel Gümrük Vergilerine Hukuki Darbe: 122. Madde Mahkemeye Taşındı

5 Mart 2026 Perşembe günü, yirmi iki eyalet başsavcısı ve iki Demokrat validen oluşan geniş kapsamlı bir koalisyon, Başkan Donald Trump'ın yeni küresel gümrük vergileri uygulama yetkisine karşı resmi bir hukuk mücadelesi başlattı. New York'ta bulunan ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi'ne sunulan dava dilekçesi, yönetimin neredeyse tüm dünya ülkelerinden ithal edilen ürünlere getirdiği yüzde 15 oranındaki ek vergi kararını hedef alıyor. Davacı taraf, bu hamlenin yürütme erkinin sınırlarını aşan bir yetki gaspı olduğunu savunuyor.

Söz konusu yargı süreci, ABD Yüksek Mahkemesi'nin 20 Şubat 2026 tarihinde verdiği kritik bir kararın hemen ardından gelişti. Yüksek Mahkeme, Trump yönetiminin Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) çerçevesinde daha önce uygulamaya koyduğu geniş çaplı gümrük vergilerini geçersiz kılmıştı. Bu hukuki engelin ardından Beyaz Saray, daha önce gümrük tarifeleri için hiç kullanılmamış olan 1974 Ticaret Yasası'nın 122. Maddesi'ne sığındı. Hazine Bakanı Scott Bessent'in artış sinyalleriyle birlikte, 24 Şubat 2026'da ilk etapta yüzde 10 olarak belirlenen vergi oranı hızla yüzde 15 seviyesine çekildi.

Hukuki girişimin öncülüğünü Oregon Başsavcısı Dana Rayfield, New York Başsavcısı Letitia James, Kaliforniya Başsavcısı Rob Bonta ve Arizona Başsavcısı Kris Mayes üstleniyor. Davacılar, 122. Madde'nin yalnızca "ciddi ve büyük ödemeler dengesi açıkları" gibi spesifik ekonomik kriz durumları için tasarlandığını, Yüksek Mahkeme'nin IEEPA kararını etkisiz kılmak amacıyla bir arka kapı olarak kullanılamayacağını iddia ediyor. Başsavcı Dana Rayfield, önceliğin vergi artışları değil, vatandaşların maddi zararlarının tazmin edilmesi olduğunu vurgularken; Arizona Başsavcısı Kris Mayes, bu adımı "aynı hukuksuz güç arayışının farklı bir kanun maskesi altında sunulması" olarak tanımladı.

Mevcut yasal çerçeve olan 122. Madde, Kongre'nin onayına ihtiyaç duyulmadan 150 günlük bir süre için yüzde 15'e kadar gümrük vergisi konulmasına imkan tanıyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, bu geçici süre zarfında yönetimin 301. ve 232. Maddeler uyarınca gerekli soruşturmaları tamamlayarak daha kalıcı bir gümrük rejimi tesis etmeyi planladığını duyurmuştu. Diğer taraftan Beyaz Saray Sözcüsü Kush Desai, yönetimin Başkan'ın kararlarını mahkemede "enerjik bir şekilde" savunacağını belirtti. Desai, Başkan'ın Kongre tarafından kendisine tanınan yetkileri, ülkenin kronikleşen ödemeler dengesi sorunlarını çözmek amacıyla kullandığını savundu.

Bu yeni dava, önceki dönemde tahsil edilen vergilerin geri iadesine yönelik devam eden diğer büyük davalarla paralel bir seyir izliyor. Uluslararası Ticaret Mahkemesi Yargıcı Richard Eaton, ABD Gümrük ve Sınır Muhafaza Birimi'ne (CBP) yönelik verdiği kararda, IEEPA kapsamındaki vergilerin iptal edilmesini ve geçmişe dönük kayıtların düzeltilmesini emretti. Bu kararın uygulanması durumunda, ABD hazinesinden 130 milyar doları aşan bir geri ödeme yapılması gerekebilir. Trump yönetiminin bu karara karşı üst mahkemeye itiraz etmesi bekleniyor.

Küresel ölçekte de yankı uyandıran bu gelişmeler, uluslararası toplumda endişeyle takip ediliyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, hukukun üstünlüğü ve demokratik denetleme mekanizmalarının korunmasının önemine dikkat çekerek duyduğu kaygıyı dile getirdi. Ayrıca davacı eyaletler, 122. Madde'nin "geniş ve yeknesak uygulama" zorunluluğuna işaret ederek, yönetimin USMCA anlaşması kapsamındaki ürünler gibi belirli kalemlere muafiyet tanımasının yasanın temel prensiplerini ihlal ettiğini savunuyor.