Khi William Ruto bước lên bục phát biểu tại Liên minh Châu Phi, giọng nói của ông vang lên đầy tự tin và mang tầm vóc của một chính khách. Ông bàn về việc cải tổ cấu trúc tài chính toàn cầu, giảm bớt gánh nặng nợ nần cho châu Phi và nhu cầu về một tiếng nói mới của châu lục trên trường quốc tế. Tuy nhiên, cách đó hàng nghìn cây số tại Nairobi và các thành phố khác của Kenya, những người trẻ thuộc tầng lớp "hustler" (lao động tự do) — chính những người đã đưa ông lên nắm quyền — đang đốt lốp xe và yêu cầu ông từ chức. Sự đứt gãy giữa vinh quang nơi châu lục và cuộc khủng hoảng tại quê nhà chính là câu chuyện thực sự về Ruto ở thời điểm hiện tại.
Theo mục "Sự kiện" trên trang web của Liên minh Châu Phi (AU), tổng thống Kenya đang tích cực tham gia vào các sáng kiến hiện tại của AU về hội nhập kinh tế, chương trình nghị sự khí hậu và tìm kiếm các giải pháp châu Phi cho những vấn đề của châu Phi. Những bài phát biểu của ông dường như là sự tiếp nối logic cho định hướng tăng cường vai trò của châu Phi trong các thiết chế quốc tế. Thế nhưng, đằng sau những câu từ hoa mỹ đó là một thực tế chính trị phức tạp và đầy mâu thuẫn hơn nhiều.
Ruto chưa bao giờ là đại diện điển hình cho tầng lớp tinh hoa thời hậu thuộc địa. Ông đã xây dựng hình ảnh một chiến binh đường phố, một con người của nhân dân, kẻ đã dám thách thức gia tộc Kenyatta. Chiến thắng năm 2022 dựa trên khẩu hiệu "Quốc gia của những người tay trắng" (Hustler Nation) tưởng chừng là một cuộc cách mạng thực sự. Tuy nhiên, chỉ hai năm sau, chính những cử tri đó lại cáo buộc ông là kẻ phản bội. Thuế tăng, lạm phát, các vụ bê bối tham nhũng và việc trấn áp mạnh tay các cuộc biểu tình vào mùa hè năm 2024 đã biến vị "khán đài của nhân dân" một thời thành một nhân vật mà giờ đây bị so sánh với chính tầng lớp tinh hoa trước kia.
Chính vì vậy, đấu trường quốc tế đã trở thành chiếc phao cứu sinh cho Ruto. Mỗi hội nghị thượng đỉnh AU thành công, mỗi cái bắt tay với các nguyên thủ quốc gia, hay mỗi lần được nhắc tên trong bối cảnh "vị thế lãnh đạo châu Phi" đều giúp củng cố tính chính danh của ông bên ngoài biên giới Kenya. Tại đây, ông hiện thân là một nhà lãnh đạo hiện đại, thực dụng và thậm chí là có tầm nhìn xa trông rộng. Ở quê nhà, ông lại là một chính trị gia bị cho là đã quên mất nguồn cội của mình. Hình ảnh kép này không phải là ngẫu nhiên, mà là một chiến lược sinh tồn có tính toán.
Hãy liên tưởng đến một người bán hàng rong bỗng nhiên nhận được khoản vay lớn và mở được một chuỗi cửa hàng. Thời gian đầu, người đó vẫn nhớ giá của từng món hàng và nỗi đau mỏi đôi chân sau một ngày dài ở chợ. Nhưng dần dần, các vấn đề về logistics, tiền thuê mặt bằng và sự cạnh tranh buộc người đó phải tăng giá đối với chính những người mà mình từng làm việc cùng. Khách hàng bắt đầu quay sang căm ghét người đồng đội cũ của họ. Ruto hiện đang ở trong tình cảnh tương tự: tài hùng biện của một "hustler" vẫn còn đó, nhưng chính sách đã trở thành chính sách của tầng lớp thượng lưu.
Các nhà phân tích từ lâu đã nhận thấy Ruto là bậc thầy trong việc biến áp lực bên ngoài thành vốn chính trị. Trước đây, ông đã từng khéo léo biến những cáo buộc tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) về vụ bạo lực sau bầu cử năm 2007 thành hình ảnh một nạn nhân của âm mưu phương Tây. Ngày nay, ông đang cố gắng thực hiện một chiêu trò tương tự: mô tả các cuộc biểu tình trong nước là hành động của "kẻ thù của Kenya", còn bản thân là một nhà lãnh đạo đang quá bận rộn với sứ mệnh giải cứu cả châu Phi nên không có thời gian để bận tâm đến những "sự khiêu khích cục bộ".
Tuy nhiên, lần này cái giá phải trả lớn hơn đáng kể. Kenya không chỉ là một đầu tàu kinh tế quan trọng ở Đông Phi, mà còn là nơi thế hệ trẻ không còn sẵn lòng chờ đợi hàng thập kỷ nữa. Nếu Ruto không tìm ra cách để dung hòa tham vọng quốc tế với những nhu cầu thực tế của người dân trên đường phố Kenya, nhiệm kỳ tổng thống của ông có nguy cơ trở thành một ví dụ điển hình về việc những giấc mơ tầm cỡ châu lục bị tan vỡ trước thực tại quốc gia.
Sau cùng, câu chuyện của William Ruto đã vượt xa khỏi phạm vi của một quốc gia. Nó đặt ra câu hỏi nền tảng về bản chất của chính trị châu Phi hiện đại: liệu một nhà lãnh đạo đang mất dần lòng tin ở quê nhà có thể đại diện hiệu quả cho cả châu lục trên trường quốc tế? Trong khi Liên minh Châu Phi hoan nghênh các sáng kiến của ông, thì đường phố Kenya lại đưa ra một câu trả lời hoàn toàn khác. Và chính sự căng thẳng giữa hai nhóm đối tượng này sẽ định đoạt liệu Ruto sẽ trở thành một chính khách thực thụ hay chỉ dừng lại là một ảo thuật gia chính trị tài ba.
