Venezuela: Kết quả bước đầu của luật ân xá và những tranh cãi về phạm vi áp dụng

Venezuela đã chính thức triển khai luật ân xá mới ban hành, dẫn đến việc ít nhất 65 tù nhân được trả tự do trong những ngày đầu tiên đạo luật này có hiệu lực. Động thái này diễn ra trong bối cảnh quốc gia Nam Mỹ đang trải qua những biến động chính trị mang tính bước ngoặt và chịu áp lực không nhỏ từ phía Hoa Kỳ. Theo số liệu từ tổ chức phi chính phủ "Foro Penal" – đơn vị chuyên trách bảo vệ các cá nhân bị giam giữ vì lý do chính trị – những kết quả thực thi đầu tiên của văn bản pháp luật này đã được ghi nhận và xác minh tính đến Chủ nhật, ngày 22 tháng 2 năm 2026.

Quyền Tổng thống Delcy Rodríguez, người chính thức nhậm chức vào ngày 5 tháng 1 năm 2026 sau khi cựu Tổng thống Nicolás Maduro bị bắt giữ vào ngày 3 tháng 1 trong chiến dịch quân sự mang tên "Absolute Determination Operation", đã bắt đầu tiến trình bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Washington vốn bị gián đoạn từ năm 2019. Các báo cáo chi tiết về đợt phóng thích cho thấy vào thứ Sáu, ngày 20 tháng 2, có 7 người được tự do; tiếp đó là 15 người vào thứ Bảy và 43 người vào Chủ nhật. Bà Delcy Rodríguez xác nhận rằng tổng số người nộp đơn xin hưởng quyền lợi từ luật ân xá này đã đạt mốc 1.557 người. Trong khi đó, tổ chức "Foro Penal" cho biết họ đã xác minh được tổng cộng 464 trường hợp tù nhân được thả kể từ ngày 8 tháng 1 năm 2026.

Tuy nhiên, bất chấp những con số thống kê khả quan ban đầu, đạo luật này đang đối mặt với làn sóng chỉ trích mạnh mẽ liên quan đến phạm vi bao phủ thực tế. Các nhà hoạt động nhân quyền và giới phê bình lo ngại về việc loại trừ hàng trăm người đang bị giam giữ, đặc biệt là các sĩ quan cảnh sát và binh sĩ quân đội bị cáo buộc tham gia vào các hoạt động bị định danh là khủng bố. Một điểm gây tranh cãi khác là việc lệnh ân xá dường như không áp dụng cho toàn bộ giai đoạn lịch sử từ năm 1999 đến 2026, vốn bao trùm cả hai thời kỳ tổng thống của Hugo Chávez và Nicolás Maduro. Để bày tỏ sự phản đối đối với các điều khoản loại trừ này, hơn 200 tù nhân chính trị đã cùng nhau thực hiện một cuộc tuyệt thực quy mô lớn.

Trước những phản hồi về các hạn chế của luật, ông Jorge Rodríguez, anh trai của quyền Tổng thống và hiện là người đứng đầu Quốc hội Venezuela, cho biết chính quyền đang cân nhắc việc ban hành các "biện pháp khoan hồng" hoặc sắc lệnh hành pháp cho những đối tượng không nằm trong diện được ân xá. Bối cảnh chính trị dẫn đến sự ra đời của đạo luật này được đánh giá là chưa từng có tiền lệ: việc bắt giữ ông Nicolás Maduro ngay tại Caracas vào ngày 3 tháng 1 năm 2026 bởi một chiến dịch quân sự của Mỹ đã thiết lập nên chính phủ lâm thời do bà Delcy Rodríguez đứng đầu. Song song với sự thay đổi quyền lực nội bộ và nỗ lực đối thoại với phía Mỹ, các báo cáo còn chỉ ra sự rút lui của các lực lượng an ninh Cuba khỏi hệ thống bảo vệ lãnh đạo Venezuela dưới sức ép từ phía Washington.

Ở một góc nhìn khác, một số cố vấn thuộc phe đối lập đã lên tiếng cảnh báo rằng luật ân xá này có thể là một "cái bẫy" nhằm mục đích kéo dài thời gian và yêu cầu những người bị giam giữ phải thực hiện hành động mang tính chất "đầu hàng" chính quyền hiện tại. Giai đoạn đầu của việc áp dụng luật đã phác họa một bức tranh phức tạp, vừa cho thấy những bước tiến nhằm hạ nhiệt căng thẳng xã hội, vừa bộc lộ những rạn nứt sâu sắc về định nghĩa công lý và tính toàn diện của văn bản pháp lý trong thời kỳ chuyển giao quyền lực đầy biến động. Sự thành công của tiến trình này vẫn còn là một dấu hỏi lớn khi các bên liên quan vẫn đang duy trì sự hoài nghi về mục tiêu thực sự của chính phủ lâm thời.