Venezuela: Eerste resultaten van de amnestiewet en groeiende onenigheid over de reikwijdte

Venezuela is officieel begonnen met de uitvoering van een onlangs aangenomen amnestiewet, een juridische stap die in de eerste dagen na de inwerkingtreding al heeft geresulteerd in de vrijlating van minstens 65 gevangenen. Deze maatregel wordt genomen tegen de achtergrond van ingrijpende politieke verschuivingen in het land en aanzienlijke diplomatieke druk vanuit de Verenigde Staten. Volgens gegevens van de niet-gouvernementele organisatie Foro Penal, die zich specialiseert in de verdediging van personen die om politieke redenen zijn vastgezet, werden de eerste resultaten van de wetgeving gedocumenteerd tegen zondag 22 februari 2026.

Waarnemend president Delcy Rodríguez, die op 5 januari 2026 haar functie aanvaardde na de arrestatie van voormalig president Nicolás Maduro op 3 januari tijdens de operatie 'Absolute Determination Operation', heeft een proces in gang gezet om de betrekkingen met Washington te normaliseren, die sinds 2019 waren opgeschort. De details van de eerste vrijlatingen laten zien dat op vrijdag 20 februari zeven personen de gevangenis verlieten, gevolgd door vijftien op zaterdag en drieënveertig op zondag. Interim-president Delcy Rodríguez verklaarde dat het totale aantal personen dat om vrijlating heeft verzocht in het kader van deze wet is opgelopen tot 1.557. Foro Penal had op 22 februari de vrijlating van 464 gevangenen sinds 8 januari 2026 geverifieerd.

Ondanks deze eerste resultaten heeft de wet veel kritiek geoogst met betrekking tot de feitelijke reikwijdte ervan. Mensenrechtenverdedigers en critici wijzen op de potentiële uitsluiting van honderden gedetineerden, in het bijzonder politieagenten en militairen die worden beschuldigd van daden die als terrorisme worden gekwalificeerd. Daarnaast bestaat er bezorgdheid dat de amnestie niet de gehele periode van 1999 tot 2026 dekt, een tijdperk dat de presidentschappen van zowel Hugo Chávez als Nicolás Maduro omvat. Als protest tegen deze mogelijke uitsluitingen hebben meer dan 200 politieke gevangenen aangekondigd in hongerstaking te gaan.

In reactie op de kritiek over de beperkingen van de wet, verklaarde Jorge Rodríguez, de broer van de interim-president en voorzitter van het Venezolaanse parlement, dat de autoriteiten de mogelijkheid overwegen om 'genademaatregelen' of presidentiële decreten toe te passen voor degenen die niet onder de amnestiewet vallen. De politieke context van deze wetgeving is ongekend: de gevangenname van Nicolás Maduro op 3 januari 2026 in Caracas door een Amerikaanse militaire operatie leidde tot de vorming van een overgangsregering onder leiding van Delcy Rodríguez. Te midden van deze binnenlandse machtsverschuiving en het streven naar dialoog met Washington is er ook een verandering in internationale samenwerking merkbaar; er zijn berichten over de terugtrekking van Cubaanse veiligheidstroepen uit de beveiliging van de Venezolaanse top onder druk van de VS.

Sommige adviseurs van de oppositie beschouwen de amnestiewet echter als een 'valstrik' om tijd te winnen, waarbij van gedetineerden wordt geëist dat zij zich 'overgeven' aan de autoriteiten. De beginfase van de toepassing van de wet toont zowel stappen naar een minder gespannen situatie als aanhoudende diepe meningsverschillen over de rechtvaardigheid en de volledigheid van de juridische maatregel in de context van de recente machtswisseling.