Bầu cử nhiều vòng tại Myanmar: Nỗ lực hợp pháp hóa quyền lực quân sự giữa xung đột leo thang

Chính quyền quân sự Myanmar đã chính thức khởi động tiến trình tổ chức bầu cử toàn quốc theo nhiều giai đoạn, dự kiến bắt đầu từ ngày 28 tháng 12 năm 2025. Đây là lần đầu tiên một quy trình bầu cử như vậy được tiến hành kể từ cuộc đảo chính quân sự ngày 1 tháng 2 năm 2021. Cuộc bỏ phiếu được lên kế hoạch diễn ra qua ba đợt: ngày 28 tháng 12 năm 2025, ngày 11 tháng 1 năm 2026 và ngày 25 tháng 1 năm 2026. Vòng bầu cử này được xem là bước đi thủ tục bắt buộc theo Hiến pháp năm 2008, văn kiện do chính quyền quân sự tiền nhiệm soạn thảo, nhằm mục đích chuyển đổi hình thức từ tình trạng khẩn cấp sang chế độ quản lý theo hiến pháp.

Đứng đầu chính quyền quân sự, Thống tướng cấp cao Min Aung Hlaing, người đã tuyên bố nắm giữ chức Tổng thống vào tháng 7 năm 2025 sau khi dỡ bỏ tình trạng thiết quân luật, kiên quyết thúc đẩy việc tổ chức bầu cử bằng mọi giá. Tuy nhiên, tiến trình này diễn ra trong bối cảnh bạo lực và đàn áp vẫn tiếp diễn, khiến cộng đồng quốc tế tỏ ra vô cùng hoài nghi. Đáng chú ý, việc bỏ phiếu sẽ chỉ diễn ra tại những khu vực mà quân đội kiểm soát, chiếm chưa đến một nửa tổng diện tích đất nước. Người dân thường phải chịu áp lực kép: quân đội gây sức ép buộc họ phải tham gia, trong khi các nhóm đối lập vũ trang lại đe dọa những ai dám đi bỏ phiếu.

Những đối thủ chính trị quan trọng đã bị loại khỏi cuộc chơi. Bà Aung San Suu Kyi, lãnh đạo của Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ (NLD) đã bị giải tán, hiện vẫn đang bị giam giữ. Theo thông tin ghi nhận, bà đang thụ án tù dài hạn, bắt đầu từ bản án được tuyên vào tháng 12 năm 2021. NLD, đảng đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử năm 2020, đã từ chối đăng ký theo các quy định mới của chính quyền và bị giải thể một cách tự động vào tháng 3 năm 2023.

Cộng đồng quốc tế, bao gồm cả Liên Hợp Quốc, bày tỏ quan ngại sâu sắc, coi cuộc bỏ phiếu sắp tới chỉ là một màn kịch được dàn dựng nhằm hợp pháp hóa sự tiếp diễn của quyền lực quân sự. Ông Tom Andrews, Báo cáo viên Đặc biệt của LHQ về Nhân quyền tại Myanmar, nhận định rằng chính quyền quân sự đang cố gắng tạo ra một vỏ bọc giả tạo về một sự kiện bầu cử. Trong khi các chính phủ phương Tây thể hiện sự phản đối rõ rệt, phản ứng của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vẫn giữ thái độ thận trọng. Bối cảnh địa chính trị cho thấy sự phân hóa: Trung Quốc đang tích cực hỗ trợ chiến dịch bầu cử, cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để đảm bảo sự xuất hiện của một chính phủ bán hợp pháp, đủ điều kiện để nối lại các dự án cơ sở hạ tầng trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường. Các quan sát viên cũng ghi nhận sự hiện diện của các phái đoàn đến từ Nga và Belarus.

Cuộc nội chiến bùng phát từ ngày 5 tháng 5 năm 2021, sau khi các cuộc biểu tình phản đối đảo chính bị đàn áp dã man, vẫn đang tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình đất nước. Theo ước tính của Dự án Dữ liệu về Xung đột Vũ trang và Sự kiện (ACLED) vào đầu năm 2024, bạo lực kể từ sau cuộc đảo chính đã khiến hơn 45.264 người thiệt mạng. Giới lãnh đạo quân đội hy vọng rằng cuộc bầu cử này sẽ cho phép họ duy trì quyền kiểm soát thực tế dưới chiêu bài của một nền dân chủ có kỷ luật, bất chấp những giao tranh vẫn đang diễn ra ác liệt.