Khả năng sinh tồn phi thường của Cistanthe longiscapa thúc đẩy nghiên cứu nông nghiệp trong bối cảnh khan hiếm nước

Hình ảnh cận cảnh loài hoa *Cistanthe longiscapa*, được biết đến với tên gọi dân dã là “bàn chân lạc đà”, đang nở rộ trong điều kiện khắc nghiệt của sa mạc Atacama, Chile, đã thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế. Nhiếp ảnh gia người Chile, Eduardo Muñoz, đã thành công đưa tác phẩm này lên tạp chí National Geographic en Español vào tháng 12 năm 2025. Đây là lần thứ hai nhiếp ảnh gia 27 tuổi này nhận được vinh dự này, sau khi anh cũng được vinh danh trong cùng cuộc thi “Ảnh của bạn” vào năm 2024. Loài thực vật này là một trong những đại diện tiêu biểu nhất cho hiện tượng “Sa mạc nở hoa”, thể hiện khả năng thích nghi đáng kinh ngạc tại một trong những môi trường khô hạn nhất hành tinh.

Giá trị khoa học của *Cistanthe longiscapa* nằm ở khả năng sinh tồn đáng nể trước tình trạng khô hạn dữ dội và nhiệt độ cao kéo dài, biến nó thành đối tượng nghiên cứu vô cùng quý giá. Các nhà khoa học thuộc Đại học Andres Bello (Universidad Andrés Bello) hiện đang tiến hành giải trình tự DNA của loài cây này. Mục tiêu của họ là xác định chính xác những gen chịu trách nhiệm cho khả năng chống chịu stress do thiếu nước. Các chuyên gia đang tập trung nghiên cứu tính linh hoạt trong quá trình trao đổi chất của cây: khi đối mặt với điều kiện bất lợi như hạn hán, bức xạ mặt trời mạnh hoặc nồng độ muối cao, cơ chế tiết kiệm nước gọi là quang hợp CAM sẽ được kích hoạt. Ngược lại, khi điều kiện môi trường thuận lợi hơn, cây sẽ chuyển về quang hợp C3 phổ biến hơn. Sự linh hoạt này, cùng với các yếu tố tiến hóa liên quan đến các họ gen điều chỉnh việc sửa chữa DNA, quang hợp và cân bằng nội môi protein, khiến *C. longiscapa* trở thành mô hình lý tưởng để giải mã các cơ chế sinh tồn trong môi trường cực đoan.

Những khám phá về mặt di truyền đang được thực hiện tại Chile mang ý nghĩa nông nghiệp toàn cầu. Các nhà nghiên cứu hy vọng có thể áp dụng những kiến thức thu được để phát triển các giống cây trồng chủ lực như lúa mì, ngô và đậu nành có khả năng chống chịu tốt hơn. Công trình này hướng tới mục tiêu tăng cường khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp trước tình trạng khan hiếm nước ngày càng gia tăng trên toàn thế giới, vốn bị trầm trọng thêm bởi biến đổi khí hậu. Chile, theo phân loại của Viện Tài nguyên Thế giới (World Resources Institute), là một trong những quốc gia thiếu nước nghiêm trọng nhất, và các cảnh báo khoa học gần đây dự báo thảm họa hạn hán cực đoan sẽ ảnh hưởng đến vùng thung lũng trung tâm màu mỡ vào năm 2050.

Các nghiên cứu chuyên sâu, có sự tham gia của các tổ chức như Viện Thiên niên kỷ Trung tâm Điều hòa Gen (Millenium Institute Center for Genome Regulation), cũng đã chỉ ra sự đa dạng chức năng trong nội bộ loài *C. longiscapa* tại ba địa điểm có lượng mưa khác nhau. Sự khác biệt này thể hiện rõ qua mức độ tích lũy axit ban đêm, tỷ lệ đồng vị carbon và mức độ mọng nước của cây. Những dữ liệu về dấu hiệu phân tử liên quan đến các chiến lược sinh thái này cung cấp nguồn tài liệu phong phú cho các nghiên cứu sâu hơn về khả năng phục hồi của thực vật. Xét vai trò then chốt của Chile trong ngành sản xuất hạt giống toàn cầu, với tư cách là nhà xuất khẩu hàng đầu ở Nam Bán cầu, những đột phá công nghệ sinh học dựa trên hệ thực vật bản địa này mang tầm quan trọng chiến lược. Ông César Pizarro Gacitúa, Trưởng phòng Bảo tồn Đa dạng Sinh học vùng Atacama thuộc Cơ quan Lâm nghiệp Chile CONAF, nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục hợp tác nghiên cứu để khai thác triệt để tiềm năng to lớn của hệ thực vật này.